Tereqqi.tk

Abbas Lisani azadlığa buraxıla bilər

Sahib — Sun, 28 Sep 2008 12:07:04 +0000

Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının tanınmış fəallarından biri olan Abbas Lisani barəsində Ərdəbil şəhər Polis İdarəsinin qaldırdığı məhkəmə iddiası təmin olunmayıb. Soydaşımızın vəkili Məhəmmədrza Fəqihi bildirib ki, bir müddət əvvəl Ərdəbil şəhər Polis İdarəsi 2006-cı ilin may hadisələri zamanı qurumun inzibati binasına hücumun Abbas Lisani tərəfindən təşkil olunduğu iddiasıyla yerli məhkəməyə müraciət etmişdi.

Məhkəmə isə iddianın əsassız olduğuna dair qərar çıxarıb. Vəkil qeyd edib ki, Abbas Lisaninin cəza müddəti gələn ilin yanvarında tamam olur və milli fəal azadlığa buraxılmalıdır.
Xatırladaq ki, İran Konstitusiyasında cəza müddətinin yarısını tamamlayan məhbusun azadlığına qovuşması təsbit olunub.

QayNar

“Mən türkəm” dediyinə görə həbs edildi.

Sahib — Sat, 21 Jun 2008 19:56:27 +0000

16 yaşlı Təbriz məktəblisi Məhəmmədrza Əvəzpur İslam İnqilab Məhkəməsinin 118-ci Təbriz bölümü tərəfindən islam inqilabının liderini təhqir etmə ittihamı ilə 6 ay həbsə məhkum olunub. Hazırda məhkəmə qərarından şikayət verməyə hazırlaşan məktəblinin qardaşı Mustafa Əvəzpur deyib ki, Məhəmmədrzanın hökmü onun ötənilki həbsi ilə bağlıdır.2006-cı ilin aprel ayında və

2007-ci ilin sentyabrında həbs olunan Əvəzpurun üzərində daha iki məhkəmə hökmü var.Onu divarda "Mən türkəm" şüarını yazdığına görə pantürkizmdə və dövlət əleyhinə fəaliyyətdə günahlandırırlar.
Qeyd edək ki, Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatı 2006-cı ilin mayında həbs olunduğu zaman Əvəzpura işgəncə verilməsinə qarşı etiraz kampaniyası başlamışdı. Həmin vaxt 14 yaşlı məktəblinin iki sutka ayağından asılı vəziyyətdə saxlandığı, ona su, çörək və ayaqyolundan istifadə imkanı verilmədiyi bildirilirdi. M.Əvəzpurun bundan öncəki məhkəmə işlərindən 9 aylıq çəkilməmiş həbs cəzası var. "Mediaforum"un xəbərinə görə, həmin hökmlər və son məhkəmə hökmü ilə bağlı verdiyi şikayətlər təmin olunmazsa, məktəblini 15 aylıq həbs gözləyir.

Cavid TURAN

Gürcüstan prezidenti özünə azərbaycanlı müşavir təyin edib

Sahib — Fri, 20 Jun 2008 18:15:50 +0000

Mübariz Qarayev Gürcüstan prezidentinin müşaviri təyin olunub. Azərbaycan-Gürcüstan parlamentlərarası dostluq qrupunun sədri Qənirə Paşayevanın M. Qarayevin müşavir təyin olunması barədə sərəncamı prezident Mixail Saakaşvili bu gün imzalayıb.Qeyd edək ki, M. Qarayev ixtisasca hüquqşünasdır.

O, Gürcüstanda qeyri-hökumət təşkilatları sektorunun fəal nümayəndələrindən olub və Gürcüstandakı Azərbaycan İcmasının İnkişaf Mərkəzinin sədri olub. M. Qarayev Gürcüstandakı torpaq islahatları ilə bağlı yerli əhali arasında maarifləndirmə işinin aparılması prosesində iştirak edib.(APA)
Xatırladaq ki, Gürcüstan prezidentinin bir neçə gün əvvəl ermənini milli məsələlər üzrə müşavir vəzifəsinə təyin etməsi soydaşlarımız arasında böyük narazılıqla qarşılanmışdı.

qaynar.info

Cənublu soydaşımız Fərhad Möhsininin cəsədi tapılıb

Sahib — Thu, 12 Jun 2008 16:16:58 +0000

Bir müddət öncə İran hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən saxlanıldığı güman edilən Təbriz sakini, 25 yaşlı Fərhad Rəhim oğlu Möhsininin cəsədi tapılıb. Güney Azərbaycan İstiqlal Partiyasının araşdırma və informasiya mərkəzinin rəhbəri Sadiq İsabəyli F. Möhsininin cəsədi şəhərin "Elglü" bağında aşkar olundugunu soyledi.

Onun sözlərinə görə, F. Möhsini İranın azərbaycanlılar yaşayan şəhərlərində 2006-cı ildə baş verən qanlı may hadisələrinin ikinci ildönümü ərəfəsində bu ölkənin xüsusi xidmət orqanı (ETTELAAT) tərəfindən tutulub. Mərhumun cəsədi tapılana qədər onun yerini müəyyənləşdirmək mümkün olmayıb. Ailəsinin əldə etdiyi məlumata görə, F. Möhsini həbsxanada məruz qaldığı işgəncələr nəticəsində həyatını itirib.
Qeyd edək ki, F. Möhsini 2006-cı il mayın 22-də keçirilən kütləvi aksiyalar zamanı güllə yarası almışdı.

APA

İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu Qaradağlını qana boyayıb

Sahib — Sun, 08 Jun 2008 19:05:00 +0000

"Sepahi-Pasdaran"ın azərbaycanlı əsgərləri öz soydaşlarına atəş açmayıb soydaşlarımızı güllələyən Kakai adlı kürdün rəhbərlik etdiyi qeyri-türk əsgərlər olub
Qəzetimizin dünənki sayında məlumat vermişdik ki, "Sepahi-Pasdaran"a məxsus, kənd təsərrüfatıyla məşğul olan "Şirkəti-Firdovs" adlı təşkilat Araz çayı boyunca soydaşlarımıza məxsus əkin sahələrini ələ keçirməyə çalışır.

Qaradağlı, İbadabad, Balabəyli, Məhəmmədrzalı kəndlərinin sakinlərinin, bir sözlə, təxminən min ailənin torpaq sahələri təhlükə qarşısında qalıb.Ərdəbil ostandarı Nikizadın Qaradağlı kəndinə gəlməsi, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun bölgədəki hərbi hissəsinin komandanıyla görüşməsi qanlı olaylarla bitib. Əkin sahələrinin geri qaytarılmasını və "Firdovs" şirkətinin fəaliyyətinə son qoyulması tələbini irəli sürən kənd sakinləri İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun ("Sepahi-Pasdaran") atəşinə məruz qalıblar. Kənd sakinlərinin etiraz aksiyasının yatırılmasına ostandar şəxsən rəhbərlik edib.Ordakı hərbçi və polislərdən başqa, yaxınlıqdakı ərazilərdən 300-dək hərbçi Qaradağlı kəndinə gətirilib. Parsabadın polis rəisi, sərhəng (polkovnik) Tahiri kəndlilərin etiraz aksiyasının qarşısının alınması əməliyyatına rəhbərlik edib.
Yüzlərlə dinc sakinin, qadın və uşağın iştirak etdiyi aksiyanın gülləbaran edilməsi nəticəsində 2 nəfər həlak olub, 10 nəfər ağır yaralanıb. Əldə etdiyimiz məlumata görə, Muradi soyadlı, Nurəddin Dərgahi adlı soydaşlarımız həlak olub. Onların hər ikisi Qaradağlı kəndinin sakinləridir. Yaralananlardan 4-nün vəziyyəti çox ağır olduğu bildirilirdi. Aksiyanı dağıdan "Sepah" yüz nəfəri həbs edib. Hazırda bölgədə hərbi vəziyyət hökm sürür.
Dünən əldə etdiyimiz məlumata görə isə, yaralananlar arasında həlak olmuş soydaşımız Nurəddin Dərgahinin atası Hacı Həmzə Dərgahi də var. Kənd ağsaqqalı, 75 yaşlı soydaşımızın güllə yarası aldığı, vəziyyətinin həddən arıtq ağır olduğu xəbər verilir. Bundan başqa, vəziyyəti ağır olan yaralılardan Babək Muradi Təbriz xəstəxanasına, Şəhriyar Kamali Parsabad xəstəxanasına, İlham Kiyani Ərdəbil xəstəxanasına aparılıb. Mənsur Bədəli, Bəhmən Əlizadənin və başqa yaralıların da vəziyyətinin həddən artıq ağır olduğu söylənilir. Məlumata görə, pasdarlar ("Sepahi-Pasdaran"ın əsgərləri) etiraz aksiyası keçirən kənd sakinlərinin 8 avtomobilini, 15 motosikletini, 5 traktorunu yandırıblar. Bu haqda əmri sərhəng (polkovnik) Tahiri verib. Yandırılan maşın, motosikletvə traktorların qalıqları dərhal hadisə yerindən aparılıb.
Güneydən gələn məlumatda bildirilir ki, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun azərbaycanlı əsgərləri dinc sakinlərə, soydaşlarımıza atəş açmaq haqqında əmrə tabe olmayıblar. Yəni türk hərbçilər türk sakinlərə atəş açmayıb. Məlumatlara görə, soydaşlarımıza atəş açan kənardan gətirilən hərbçilər, Kakai adlı kürdün rəhbərlik etdiyi qeyri-türk əsgərlər olub.
İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun azərbaycanlı əsgərləri hadisə yerindən çıxarılıb, onların əvəzində Qaradağlıya, İbadabad, Balabəyli, Məhəmmədrzalı kəndlərinə, bölgəyə qeyri-türk millətlərindən ibarət hissələr gətirilib. Fars-molla rejimi torpaq sahələri əllərindən alnan narazı soydaşlarımızın daha geniş miqyaslı aksiyalara əl atacaqlarından ehtiyatlanır.
Güney saytlarının yaydığı məlumatlara görə, hazırda Urmiya həbsxanasında saxlanılan Güney Azərbaycanın milli fəalı Firidun Mehdipurun vəziyyəti ağırdır, ailəsiylə görüşə icazə verilməməsinə, məhbusların ağır vəziyyətinə etiraz olaraq keçirdiyi aclıq aksiyası onun səhhətində mənfi iz buraxıb.Firidun qan qusur, həbsxana rəhbərliyi isə ona tibbi yardım göstərilməsinə icazə vermir. "Ettelaat" həbsxanasında saxlanılan Həsən Əsədlinin də vəziyyəti ağırdır. Onun anası oğlunun həbsinə etirazını bildirib, görüş tələb edib. Anasıyla telefonla danışan Həsən Əsədlinin çox zəif, batıq səsi olub. Məlumatlara görə, Həsən işgəncə altındadır, hətta ona elektroşok tətbiq edilir. Ötən iki il ərzində bir neçə dəfə tutulan, yüksək girov müqabilində buraxılan Firidun Mehdipur və Həsən Əsədli 2006-cı ilin may hadisələrində iştirak etdiklərinə görə təqiblərə, təzyiqlərə, həbslərə məruz qalırlar.

xalqcebhesi

LAÇINSIZ 16 il

Sahib — Sat, 17 May 2008 08:47:08 +0000

Düz 16 il əvvələ- mayın 18-də Ermənistanın silahlı quldur dəstələri Azərbaycanın qərb qapısı olan Laçın rayonunu işğal etdilər.
Əvvəllər Zəngəzur qəzasının tərkibində olmaqla Laçın şəhəri 1924-cü ildə, rayon isə 1930-cu ildə yaradılıb. Laçın rayonunun yerini Tağı Şahbazi Simurq seçib və bu adı da ona özü verib. Bu rayon 1835 kv.km ərazisi olmaqla, bir şəhəri, 1 qəsəbəni, 125 kəndi əhatə edirdi.1992-ci il mayın 18-də Laçın rayonunun işğal edilməsi nəticəsində 127 yaşayış məntəqəsində 13745 fərdi yaşayış evi, 48 sənaye, 63 kənd təsərrüfatı obyekti, 217 mədəni-maarif ocağı, 101 məktəb, 5 məktəbdənkənar müəssisə, 142 səhiyyə, 460 ticarət obyekti, 30 rabitə şöbəsi, peşə məktəbi, xalq teatrı, tarix-diyarşünaslıq muzeyi, 12 min hektar əkin sahəsi, 60 min hektar yaylaq, 33,3 min hektar meşə massivi itirilib.
Laçında dünyada ən nadir ağac sayılan qırmızı dəmirağac meşələri, çoxlu mineral suları, kobalt, uran, civə, qızıl, dəmir, müxtəlif rəngli mərmər yataqları, həddindən çox dərman bitkiləri və s. vardı.

Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına Türk əsilli Doris Lessinq layiq görülüb

Sahib — Sun, 14 Oct 2007 10:23:22 +0000

2007-ci ildə ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına yazıçı Doris Lessinq layiq görülüb. Qərarı oktyabrın 11-də İsveç Akademiyasının daimi katibi Horas Enqdal açıqlayıb.
87 yaşlı Lessinq müxtəlif mədəniyyətlər və incəsənətlər arasındakı münasibətlərlə bağlı işinə görə mükafatlandırılıb.

Lessinqin uşaqlığı vaxtilə ingilis əsarətində olan Cənubi Rodeziyada (indiki Zimbabve) keçib. Onun bir neçə kitabı məhz həmin dövrlə bağlıdır. Yazıçının «Qızıl gündəlik» romanı feminist ədəbiyyatının klassik əsəri hesab olunur.Doris Lessinq 1919-cu il oktyabrın 22-də Cənubi Azərbaycanın Kirmanşah şəhərində anadan olub. 1925-ci ildə ailəsi Zimbabveyə köçüb. 15 yaşına qədər katolik məktəbində təhsil alıb, bundan sonra heç yerdə oxumayıb.1949-cu ildə Afrikadan Londona gəlib. 1950-60-cı illərdə Britaniya Kommunist Partiyasının ən fəal üzvlərindən biri kimi nüvə silahı əleyhinə hərəkatda iştirak edib. 1949-cu ildən yazıları məbuatda çap olunmağa başlayıb.Doris Lessinq bu mükafatı alması çoxlarını təəccübləndirib. Çünki favoritlər Amerika yazıçısı Filip Rot, italyan yazıçı Klaudio Maqris, İsrail yazıçısı Amos Oz hesab olunurdu.

Builki mükafatın məbləği 10 milyon İsveç kronudur (1,5 milyon ABŞ dollarına yaxın).

Ötən il ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına türk yazıçısı Orxan Pamuk layiq görülmüşdü.

“Azərbaycan dili Gürcüstanda dövlət dili olmalıdır”

Sahib — Thu, 04 Oct 2007 10:26:42 +0000

"Gürcüstan Azərbaycanlılarının Milli Assambleyası (GAMA) siyasi və beynəlxalq təsir vasitələrini işə salıb Azərbaycan türkcəsinin Gürcüstanın dövlət dillərindən biri elan edilməsinə nail olacaqdır". Bu barədə GAMA Prezidenti Daşqın Gülməmmədov "QayNar"a açıqlamasında bildirib.
D.Gülməmmədov hazırda Azərbaycan türklərinin Gürcüstanda sayca gürcülərdən sonra ikinci millət və yaşadıqları bölgənin aborigenləri olduğunu söyləyib.

"Bizim buna həm irsi, həm tarixi, həm də siyasi hüququmuz var. GAMA Gürcüstan azərbaycanlılarının Gürcüstan hakimiyyətinə qarşı demokratik müqavimətini təşkil etməklə Azərbaycan türkcəsinin dövlət dili elan olunmasına nail olacaqdır. Azərbaycan türkcəsinin Gürcüstanın dövlət dili kimi taninması azərbaycanlıların bu ölkədə milli diskriminasiyasına son qoyacaq və anayasa hüquqlarının təmin olunmasına gətirib cıxaracaqdır" deyə D.Gülməmmədov bildirib.

mənbə:qaynar.info

Qobustan qayalıqları

Sahib — Thu, 21 Jun 2007 03:44:20 +0000

Qobustan qayaüstü rəsmlər müzeyi Azərbaycanın paytaxtı Bakıdan 54 km cənubda, Böyük Qafqazın Xəzərə govuşan daşlı-qayalı ətəklərində yerləşir .
Sahəsi 4000 hektardan artıq olan bu qoruğun əsas eksponatları Böyükdaş, Kiçikdaş və Cingirdağ zonasındakı 4400- ə yaxın qayaüstü rəsmlər - petroqliflərdir.Daş dövründən başlayaraq, ta 19-cu əsrədək böyük bir dövrü əhatə edir və dünyada bu tipli abidələr arasında ən zənginidir.

Qobustan qayalarının ulu tarixin salnaməsi olmasını, görünür, qədim zamanlardan anlayırmışlar. 12-ci Roma legionu (imperator Domisianın dövrü, 81 - 96-cı illər ) bu yerlərdə olmuşdu və senturion Lütsiy Maksimus bu barədə daş kitabədə latınca aşağıdakı yazını qoyub getmişdi (şəkil 1).
Qobustan qaya təsvirləri, əsasən, qadın, kişi rəsmlərindən, vəhşi öküz, keçi, maral, ceyran, gur, şir şəkillərindən ibarətdir. Ay, günəş, ulduz, xaç təsvirlərinə də çox rast gəlinir.

Qayaüstü rəsmlər arasında qayıq təsvirləri üstünlük təşkil edir. Onların bir çoxunun burnunda günəş təsvir olunub (şəkil 2, 2'). Bu şəkillərdə, eləcə də, demək olar ki, bütün Qobustanda balıq cizgiləri yoxdur və qayıqların xaçlı, xaçsız cizgi-ştrixlərdən ibarət olan sərnişinləri Qobustandakı çoxsaylı insan cizgilərinə oxşamayırlar. Bu qayıqlı rəsmlər nə məna daşıyır və nə üçün çəkilirdilər?
Daş alətlərlə qayaların səthində döyəcləmə-qazma üsuluyla xeyli zəhmət və vaxt sərf etməklə, bəzən çox əlçatmaz yerlərdə çəkilən bu rəsmlərdə nəyin və nə üçün çəkildiyi barəsində yalnız mülahizə yürütmək olar. Bu mülahizələr bu günkü stereotipləri gədim daş dövrünə sırımaqdan vaz keçməlidir. Ola bilsin, qayıqlı rəsmlər qədim insanların gecə-gündüz astronomik hadisəsilə bağlı mifoloji təsəvvürlərini əks etdirir? Hər axşam qərbdə, dağların arxasında batan günəş, səhər çağı əks tərəfdə, Xəzərdən doğub yavaş-yavaş yuxarı qalxır...Qədim insanlar üçün bu, təbiətin ən möhtəşəm, təsirli və möcüzəli hadisəsi idi.

Dəniz sahilində yaşayan insanlar bu səyahətin - yerdəyişmənin dənizə bənzəyən gündüz səmasında və o biri, zülmət-gecə dünyasında əfsanəvi qayıq vasitəsilə baş verdiyini təsəvvür edirdilər.
Uralda (şəkil 5) və İsveçdə (şəkil 4) tapılmış buna bənzər qayaüstü rəsmlər də, yəqin ki, bu məna daşıyır.
Xəzərin o tayında, qazaxların "Böyük ayı" bürcünü "Asiman kayık" adlandırmaları da bu mənayla uzlaşır.
Deyilənlərə ən inandırıcı tutarqa Misir ehramlarında da burnunda günəş aparan qayıq rəsmlərinin (şəkil 3) və gədim Misrin günəş allahı Raanın gündüz səmasında və yeraltı zülmət-gecə dünyasında səmavi qayıqla dovranını təsvir edən ieroqlif yazılarının olmasıdır.

Qayığın quyruğunda, lotos gülü üzərinə qonmuş qartal Qor allah Raanın qiyafələrindən biridir və günorta vaxtı səmada yavaş-yavaş, qartal kimi süzən günəşdir.
Panteonun digər üzvü, peyin böcəyi səhər çağları üfüqdən peyin böcəyinin diyirlətdiyi peyin kürəciyi kimi qıvraq galxan səhər günəşinə, əli əsalı qoca fiquru günortadan sonrakı, əyilən, yorğun axşamüstü günəşinə işarədir. Səmavi qayığın burnuna yaxın əyləşmiş itbaşlı meymun-pavian və qaraleylək quşu Ay allahı Totun simvollarıdır.
Daim təkrarlanan bu səyahətdə arxayınçılığa yer yoxdur. Günəşi udmaq istəyən əjdaha əlverişli an gözləyir...

Qayidaq Qobustana.
Qayıq ekipajı üzvləri rəsmlərinin min illərlə eyni üslubda çəkilməsi, bəzi böyük qayıqların boynunda - ştevenində 8 dənə kiçik ştrixdən ibarət əlavə bir sıranın olması bu rəsmlərin hansısa bir yazı olmasından xəbər vermirmi? Gədim çin yazilarnda xaçbaşlı ştrix 10 rəqəminin ieroqlifidir. Bu rəsmlər bəlkə müəyyən təbiət və cəmiyyət hadisələrini nişanlayan tarix yazılarıdır?
Böyükdaşın aşağı mərtəbəsində 1№-lə qeydiyyata alınan böyük (10x2x2 m-lik) qaya xüsusi tədqiqatlar tələb edir (şəkil ). Bu qaya xüsusi işlənməklə düzəldilmiş hansısa qurğuya bənzəyir. Gündoğara - şərqə baxan böyründəki hamar divarlı taxçanın divarında çəkilmiş burnunda günəş aparan 3 m-lik qayıqdan dənizə doğru mail müstəvi-səkiylə axışan ştrix ekipajlı xırda qayıqlar görünür... Mail müstəvi səkinin ön hissəsində Günəş təsviri önündə davar (qoç), böyük öküz və onun üzərində çəkilmiş, "Ekizlər" bürcünün ulduz düzümünü təkrarlayan " П"-yə bənzər şəkil!
Əgər bu bürc şəkilləri qonşu Qobustan həbsxanası sakinlərinin əlavələri deyilsə, onda bu qaya Stounxenclə bir sırada dura bilən bir tarixi abidədir.
Zodiak bürclərinin - Qoç, Öküz və Ekizlərin cizgilənmiş qayığın, onun burnundakı günəşin önündə sıralanması 1№-li qayanın kölgə prinsipiylə işləyən, qnomon tipli günəş təqvimi olmasını göstərmirmi?
Yer kürəsi oxunun ekliptika müstəvisinə meyilli olması səbəbindən il boyu Günəşin üfüqdə doğuş nöqtəsi 23°34'+23°34'=47°08'- yə bərabər bucaq daxilində rəvan dəyişir. Səhər çağı kölgə istigamətini bir il ərzində vaxtaşırı nişanlamaqla insanlar ta gədim zamanlardan dünyanın bir çox güşələrində belə günəş təqvimləri düzəltmişlər...
Bu məsələni aydınlaşdırmaq üçün xüsusi ölçmələr, tədqiqatlar aparmaq gərəkdir.

qaynaq astro.aznet.org

İşğal olunmuş rayon Laçın

Sahib — Thu, 17 May 2007 07:39:37 +0000

İşğal olunğuşdur 1992 - ci il 18 may
Ərazisi 1875 km2 Əhalinin sayı 60000
Şəhid olmuşdur 259 Əlil olmuşdur 225
Milli qəhramanlar 6
Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış, yandırılmış və talan olmuşdur:
• Mədəni - məişət obyekti 575
• Qəsəbə və kənd 26
• Şəhər, qəsəbə və kənd 10
• Tarixi abidə 12

Laçın rayonu 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Bu rayon qərbdən Ermənistan ilə həmsərhəddir. Sahəsi 1835 km2 , əhalisi 51 mindir. Rayonda 1 şəhər, 120 kənd var. Mərkəzi Laçın şəhəridir.
Təbiət. Səthi dağlıqdır. Rayonun şərqində Qarabağ yamacları, şimalında Mıxtökən silsiləsi yerləşir. Cənub-qərb hissəsini Qarabağ yaylası tutur. Rayonun ən hündür nöqtəsi Qızılboğaz dağıdır (3594m). Rayonda yura-antropogen çöküntüləri yaylmışdır. Faydalı qazıntıları: müxtəlif tikinti materialları və s. Narzan tipli mineral bulaqlar var. Ərazinin çox yerində qışı quraq keçən mülayim-isti və soyuq iqlim üstündür. Orta temperatur yanvarda 0-dan-100C-yə dək, iyunda 10-220C-dir. İllik yağıntı 600-900 mm. Rayonun əsas çayı Həkəridir. Əsasən,çimli dağ-çəmən,qəhvəyi dağ-meşə və karbonatlı dağ-qara torpaqları yayılmışdır. Bitki örtüyü və seyrək-meşəli çəmənliklərdən,enliyarpaqlı dağ meşələrindən(palıd,vələs,fıstıq), subalp və alpçəmənliklərindən ibarətdir. Alçaq dağlıq yerlərdə seyrək ardıc meşələri var. Meşələrin ümumi sahəsi 33,3min ha-dır. Heyvanları: qayakeçisi,cüyür,çöldonuzu,sincab,süleysin,çölsiçanı və s. Rayonun yasaqlığı (Laçın yasaqlığı) var.
Əhali . Orta sıxlıq 1km2-da 27,8 nəfərdir (1981). Ən iri yaşayış məntəqəsi Laçın şəhəridir.
Təsərrüfatı. İqtisadiyyatında heyvvandalıq əsas yer tutur. 23 sovxoz var idi(1981). Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar 76 min ha-dır (1980); bunun 11,1 min ha-ı şum yeri, 0,3 min ha-ı çoxillik bitkilər, 2,7 min ha-ı dincə qoyulmuş torpaqlar, 5,2 min ha-ı biçənəklər, 56,7 min ha-ı otlaqlardır. 10 min ha əkin sahəsinin 33%-də dənli və dənli paxlalı bitkilər, 67%-də yem bitkiləri əkilir (1981). 46,2 min qara mal (o, cümlədən 14,9 min inək və camış), 205,9 min davar var idi(1981). Kökəltmə birliyi yaradılmışdır. R-da yağ-pendir, məişət xidməti kombinatları, afsalt-beton, çörək, süd zavodları, Respublikanın Dövlət K.T. İstehsal - Texniki Təminat Komitəsinin şöbəsi, meşə təsərrüfatı var idi. Nəqlyyat. avtomobil yolları ilədir. Yevlax-Naxcıvan avtomobil yolu rayonun ərazisindən keçir.
Mədəni quruculuq və səhiyyə. Rayonda məktəbəqədər müəssisədə 93 uşaq tərbiyə olunurdu. 17 ibtidai, 36 səkkizillik, 36 orta maktəbdə 14400,həmçinin 1 kənd məktəbində252 şagird təhsil alırdı. Rayonda 54 klub müçssisəsi, 67 kitabxana (310 min kitab) 34 kinoqurğu fəaliyyət göstərirdi. Me'marlıq abidələrindən Hocaz k-də mağara - mə'bəd ,cimcimli k-ndə Məlikəcdər türbəsi, Zeyvə k-də Kafir qalası, Sultan Baba türbəsi,Şeyx Əhiməd türbəsi, Qırışqıraq k-də məsçid,Hüsürlü k-də Həmzə Sultan sarayı, Həkri çayı üzərində körpü, Ağoğlan çayı üzərində məbəd, Güləbird k-də türbə qalmışdır. Rayonda 470 çarpayılıq 13 xəstəxana, 30 feldşer -mama məntəqəsi, sanitariya-epidemoloci st., 52 həkim, 287 orta tibb işçisi var idi.

İşğal olunmuş şəhər Şuşa

Sahib — Tue, 08 May 2007 08:01:01 +0000

İşğal olunmuşdur 1992 - ci il 8 may
Ərazisi 289 km2 Əhalinin sayı 24900
Şəhid olmuşdur 193 Əlil olmuşdur 102
Milli qəhramanlar 5
Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış, yandırılmış və talan olmuşdur:
Sənaye və tikinti obyekti 27
Mədəni - məişət obyekti 103
Şəhər, qəsəbə və kənd 31
Tarixi abidə və muzeylər 249
Tarixi abidə 17
Şuşa qəzası

Çar hökümətinin Qafqazda 1840-cı il 10 aprel tarixli inzibati islahatına əsasən Kaspi vil-nin tərkibində yaradılmışdır. (1841, 1 yanvar). Cavanşir, Göyçay, Cavad, Cəbrayıl, Zəngəzur qəzaları qəzaları ilə həmsərhəd idi. Mərkəzi Şuşa idi. 1846 ildən Bakı, 1867 ildən isə Yelizavetpol qub.-na daxil edilmişdi. Ş.q. Mığri, Kəbirli, Zəngəzur, Cavanşir, Cələbürd, Vərəndə məntəqələrinə bölünürdü. 1867 il dekabr tarixli fərmana əsasən, Zəngəzur və Cavanşir məntəqələri Ş.q.-ndan ayrılıb müstəqil qəzalara çevrildilər. Qəzanı qəza rəisi, onun müavini, xəzinədar, məntəqə iclasçıları və şəhər polisi idarə edirdi. Qəzada məhkəmə yaradılmışdı. Sah. 4911 km2 , əhalisi 140740 nəfər olmuşdur (1897). Təsərüfatında əkinçilik, maldarlıq, ipkçilik, üzümçülük, bağçılıq əsas yer tuturdu. Toxuculuq (xalça, ip, mahud və s.) geniş yayılmışdı.
Şuşa rayonu
1930-cu ildə təşkil edilmişdir. 1963-cü ildə ləğv edilərək ərazisi Stepanakert rayonuna (1978-ci ildən Əskəran rayonu) verilmiş, 1965-ci ildə yenidən müstəqil r-n olmuşdur. Sahəsi. 289 km2. Əhalisi 19,0 min (1987, 1 yanvar). Mərkəzi Şuşa şəhəridir. Rayonda 1 şəhər, 30 kənd və başqa yaşayış məntəqəsi var.
Təbiəti.
Səthi dağlıqdır (Qarabağ silsiləsi). Ən yüksək zirvəsi Böyük Kirs d.-dir. (2725 m). Keçəldağ aşırımı Ş.r.-ndadır. Əsasən, Yura və Tabaşir çöküntüləri yayılmışdır. Müxtəlif nov tikinti materialı yataqları və mineral su bulaqları (Turşsu, Şirlan) var. Ərazisinin əksər hissəsi qışı quraq keçən mülayim -isti və qışı quraq keçən soyuq iqlim tiplərinə aiddir. Orta tempatur yanvarda - 4-dən -10 C-yə qədər, iyulda 16-190C-dir. İllik yağıntı 700-800 mm . Rayondan Qarqar çayı axır. Torpaqları, əsasən, qəhvəyi dağ-meşə, qonur dağ-meşə, çimli dağ-çəməndir. Ərazinin 20% -ə qədəri meşədir (fıstıq və s.). Yüksək dağlıq sahələr subalp və alp çəmənləri ilə örtülüdür. Alçaq dağlıq və dağətəyi sahələrdə qırılmış meşəlirin yerində çəmənlər və kserofit kolluqlar var. Heyvanları: ayı, canavar, tülkü, boz dovşan, cüyür və s. Quşlardan kəklik, göyərçin var.
Əhali.
Orta sıxlığı 1 km2 -də 63,3 nəfərdir. İri yaşayış məntəqələri Şuşa ş. , Malıbəyli və Daşaltı kəndləridir.
Təsərrüfat.
Rayonun iqtisadiyyatında heyvəndarlıq əsas yer tutur. 5 s-z var. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar 20,9 min ha-dır (1986). Bunun 3,8 min ha-ı şum yeri, 0,1 min ha-ı çoxillik bitkilər, 0,3 min ha-ı biçənəklər, 16,7 min ha-ı otlaqlardır. Suvarılan torpaqlar 0,1 ha dır. 3,4 min ha əkin mahəsinin 41% -ə dənli və dənli paxlalı bitkilər (buğda, arpa, qarğıdalı), 6 % -ində tərəvəz-bostan bitkiləri və kartof, 53%-ində yem bitkiləri əkilir. Meyvəçiliklə məşğul olunur. 5,2 min qara- mal, 15,2 min davar var (1986). Quşçuluqla məşğul olunur. Şərq musiqi alətləri f-ki, istehsalat kombinatı, çörəkbişirmə müəssisəsi, Bakı "Radioqayırma" birliyinin 1 ¹ - li istehsalı, Qarabağ ipək kombinatının sexi, elektrik şəbəkəsi, k.t. texnikası təmiri müəssisəsi və s. var. Kurort təsərüfatı inkişaf etmişdir.Yevlax-Naxcıvan avtomobil yolu və qaz kəməri Ş. r.-ndan keçir.

Qafqaz Albaniyasının məbədləri"Vaqif Əsədov"

Sahib — Tue, 01 May 2007 09:08:07 +0000

Mən yüksək və böyük Arsax ölkəsinin hökmdarı, geniş vilayətin çarı, Böyük Həsənin nəvəsi, Vaxtanqın oğlu, Həsən Cəlal Dövlə və anam Xorişə xatun tərəfindən 1216-1238-ci illərdə bu məbəd inşa edilmişdir. Qafqaz Albaniyası dövlətinin ərazisi antik müəlliflərdən Strabonun, Klavdi Ptolemeyin və digər çoxsaylı yazılı tarixi mənbələrin məlumatlarına görə eramızın başlanğıcından VIII əsrin əvvəllərinədək cənubda Araz çayından şimali Qafqazadək,

şərqdə Xəzər dənizinin qərb sahilindən Göyçə gölünün qərb sahilinədək geniş bir sahəni əhatə etmişdir. Bu yerlərdə qədim zamanlarda maldarlıq, əkinçilik və sənətkarlıqla məşğul olan müxtəlif dilli yerli tayfalar yaşamışlar. Qənimət və qul ələ keçirmək məqsədilə qonşu barbar tayfalar tərəfindən tez-tez edilən qarətçilik yürüşləri və daxili iqtisadi problemlərin birgə həll edilməsi zərurətini eramızdan əvvəl burada tayfa ittifaqlarının yaranması və dövlətin meydana çıxmasına səbəb olmuşdur. Strabonun gözəl, ucaboy, ürəyiaçıq və səxavətli insanlar kimi xarakterizə etdiyi albanlar özlərini "ağuanlar", yəni "mehriban insanlar", yaşadıqları ölkəni isə "Ağuvan" adlandırmışlar. Qədim Roma və yunan mənbələrində isə dövlətin adı "Albaniya" şəklində yazılmış, tarixə elə bu adla da daxil olmuşdur. Zaqafqaziyanın ərəblər tərəfindən işğalı dövründə, VIII əsrin əvvəllərində bu dövlət dağılmışdır. Hal-hazırda Azərbaycan Respublikası ərazisində Qafqaz Albaniyasının zəngin memarlıq irsinə aid xeyli məbəd, kilsə və monastırlar var. Albaniyanın həqiqi tarixinin və abidələrinin öyrənilməsi sahəsində son vaxtlar milli tədqiqatçı alimlərimiz tərəfindən müəyyən işlər görülmüşdür. Eramızdan əvvəl I əsrin sonları, eramızın I əsrinin əvvəllərində yaşamış Strabon Albaniyada yaşayan tayfaların dini etiqadlarından bəhs edərək yazır ki, onlar Heli (günəş), Zevs (atəş), Selen (ay) ilahilərinə sitayiş edirlər. Xüsusi etiqad etdikləri Ay ilahisinin müqəddəs məbədi İberiya yaxınlığında yerləşir. Ölkədə günəş, ay və büdpərəstlik məbədləri ilə yanaşı çoxlu sayda atəşpərəstlik məbədləri də mövcud olmuşdur. Bu məbədlərin bir hissəsi sonralar xristian məbədlərinə çevrilmiş, əksər hissəsi isə islam dininin yayıldığı dövrdə dağıdılmışdır. Antik müəllif Klavdi Ptolemey II əsrdə ölkədə 29 şəhər və iri yaşayış məntəqəsi olduğunu yazır. Məbədlərin inşasına və fəaliyyətinə rəhbərlik edən baş kahin çardan sonra ən hörmətli şəxs hesab olunurmuş. Məbədlərdən qaçıb meşələrdə gizlənən məbəd qulları kahinlərin göstərişi ilə tutulub müqəddəs zəncirlərlə bağlanır, bir il təmtəraqlı şəraitdə bəslənilib saxlanıldıqdan sonra məbəddə qurban verilirmiş. Vaxtilə Bakıda və ətraf ərazilərdə zəngin neft və qaz yataqlarının olması ilə bağlı gecə-gündüz fasiləsiz yanan təbii qaz məşəlləri bu yerləri əsrlər boyu atəşpərəstlərin ziyarətgahına çevirmişdi. Təbii məşəllər üzərində atəşpərəstlik məbədlərinin tikilməsi eramızdan əvvəl VII əsrdə Zərdüştlük dininin yayılması ilə əlaqədar idi. 390-cı ildə Albaniya İran dövlətinin hakimiyyəti altına düşdükdən sonra Sasani şahları, xüsusilə II Yezdegerd atəşpərəstliyi rəsmi dövlət dini kimi yaymaq məqsədilə Albaniya ərazisində bir sıra möhtəşəm müdafiə qalaları ilə yanaşı atəşpərəstlik məbədləri də tikdirirdi. Eramızın I əsrindən başlayaraq Roma imperiyası ərazisində yaranmış dini imperiya iqtisadi və mənəvi əlaqələri olan Zaqafqaziyaya da yayılmağa başlamışdı. Alban tarixçisi Moisey Kalankatuklunun Aqvan tarixi əsərində Qafqaz Albaniyasında xristian dininin yayılması müxtəlif kilsə və məbədlərin tikilməsi barədə qiymətli məlumatlar vardır. Tarixi mənbələrdə Alban kilsəsi apostol kilsəsi adlandırılır. Çünki xristianlığı Albaniyaya eramızın 54-57-ci illərində apostol müqəddəs Yelisey gətirib. Təqribən üç əsr sonra parfiyalı missioner müqəddəs Qriqorisin fəaliyyəti nəticəsində ermənilər büdpərəstlikdən əl çəkib 327-ci ildə xristianlığı qəbul etmişlər. Bu barədə Alban salnaməçisi Moisey Kalankatuklunun əsərində kifayət qədər məlumat vardır. 1130-cu ildə Gəncə şəhərində anadan olmuş, 1184-cü ildən ömrünün sonunadək Xaçın knyazlarının yanında xidmət etmiş alban salnaməçisi Mxitar Qoş özünün məşhur "Alban salnaməsi" əsərində bu tarixi faktı bir daha təsdiq edərək yazır: "...müqəddəs Yeliseydən müqəddəs Qriqorisə qədər 300 il keçmişdir". "Aqvan tarixi" salnaməsindən mə'lum olur ki, İsa peyğəmbərin şagirdi müqəddəs Faddeyin xristian dinini yaymaq məqsədilə Ermənistanda başlamaq istədiyi missionerlik fəaliyyəti faciə ilə nəticələnmiş, büdpərəst erməni çarı Sanatruk müqəddəs apostolu tutdurub qətlə yetirmişdir. Apostol Faddeyin şagirdi müqəddəs Yelisey Qüds şəhərinə qayıdıb apostolun şəhid olduğunu bildirir. İsa peyğəmbərin din qardaşı müqəddəs Yakov xristianlığı təbliq etmək üçün müqəddəs Yeliseyi Albaniyaya göndərir. Çola vilayətində missionerlik etdikdən sonra ölkənin Uti vilayətinin Kiş kəndinə gələn müqəddəs Yelisey orada kilsə tikdirir. Yalnız Qafqaz Albaniyası ərazisində deyil, ümumiyyətlə, Zaqafqaziyada tikilmiş ilk xristian kilsəsi olan məşhur Kiş məbədi hazırda Şəki rayonunun Kiş kəndində yerləşir. Yonulmuş möhkəm daşdan əhəng məhlulu ilə inşa edilmiş birnefli günbəzli bazalikadan ibarət olan məbədin divarlarının qalınlığı bir metrə yaxındır. Məbədin damındakı silindrik günbəz iti uclu piramida şəkilli örtüklə tamamlanır. Məbədin üzərində hazırda heç bir epiqrafik yazı olmasa da memarlıq planlaşdırma xüsusiyyətləri, kompozisiya fəndləri, inşaat üslubu və texnologiyası abidənin Alban memarlarının yaratdıqları qiymətli sənət əsəri olmasını sübut edir. Dəfələrlə bərpa və təmir edilmiş məbəd zəmanəmizə kifayət qədər yaxşı vəziyyətdə gəlib çatmışdır. Vaxtilə məbədin üzərində onun müqəddəs apostol Yelisey kilsəsi olduğunu və 1244-cü ildə alban kilsəsinin arxiadiakonu Serafim tərəfindən yenidən qurulduğunu bildirən kitabə olmuşdur. XIX əsrin 30-cu illərində Alban kilsəsi Sinodun qərarı ilə rəsmən ləğv edildikdən sonra bir çox digər alban məbədləri kimi bu məbədin də kitabəsi təmiz pozulmuşdur. Bu məbəd əsrlər boyu Qafqaz Albaniyası kilsəsinin dini maarif mərkəzi olmuşdur. Maraqlıdır ki, məbədin yerləşdiyi kənd "din, etiqad, pərəstiş" mənasında 2000 ildən artıqdır ki, "Kiş" adlanır. Yaxınlıqdakı Qax rayonunun ərazisində, indi xalq arasında "Yeddi kilsə" adı ilə məşhur olan möhtəşəm alban məbədləri kompleksi isə uzun müddət alban kilsəsi yepiskopluğunun mərkəzi olmuşdur. Məhz bununla əlaqədar olaraq bu ərazi qədim dövrlərdən "Kax", yəni dini mərkəz, din sarayı" adlanır. Kompleksdə eramızın əvvəllərinə aid doqquz xristian məbədinin qalıqları vardır. Qax rayonunun Qum kəndindəki xristian məbədi memarlıq-konstruktiv həllinə görə mütəxəssislərin diqqətini cəlb edən sənət əsəridir. Uzunluğu 40 metr, eni 20 metr olan üçnefli bazalika seçilmiş iri çay daşlarından tikilmişdir. Məbədə konstruktiv möhkəmlik vermək məqsədilə sütunlar, tağlar və bəzi memarlıq elementləri bişmiş davamlı kərpicdən inşa edilmişdir. Ləkit kəndində yerləşən, diametri 22 metr olan dairəvi plan quruluşlu alban məbədi də eyni inşaat materiallarından istifadə edilməklə arxaik inşaat üslubu ilə tikilmişdir. Bu məbədlərin hər ikisinin V-VI əsrlərə aid olması ehtimal edilir. Qafqaz Albaniyası ərazisində xristianlığın geniş yayılması, Bizans imperiyası ilə əlaqələrin genişlənməsi, bütpərəstlik, atəşpərəstlik, astral etiqadlar kimi müxtəlif dinlərin və dini təsəvvürlərin hökm sürdüyü bir ölkədə tayfaların birləşməsinə kömək edən ideoloji vasitə kimi xristianlığın dövlət dininə çevrilməsi zəruriyyəti yaratmışdı. Təqribən 325-ci ildə alban çarı Urnayr xristianlığı rəsmi dövlət dini elan etdikdən sonra ölkədə xristian məbədləri və kilsələr tikilməyə başlandı. Məşhur Avey məbədi Qazax rayonunun ərazisində yerləşir. Ondan bir qədər aşağıda yerləşən Şişqaya məbədi, Koroğlu məbədi və digər süni mağara-məbədlər kompleksi tədqiqatçı alimlər E.Rüstəmov və F.Muradovanın fikrincə, antik dövrə və xristianlığın yayılmağa başladığı ilk əsrlərə aid alban məbədləridir. Qafqaz Albaniyasında xristianlığın ilk dövrləri üçün xarakterik olan uzunsov ibadət zallı bir nefli məbəd kompleksinin qalıqları 1948-ci ildə Mingəçevirdə arxeoloqlar tərəfindən öyrənilərkən üzərində alban əlifbası ilə naməlum yazılar həkk olunmuş, daşdan hazırlanmış xaç altlığı aşkar edilmişdir. Albaniya çarı III Vaçaqanın, ölkənin görkəmli din və dövlət xadimlərinin iştirakı ilə keçirilmiş Alban kilsəsinin 488-ci il Aluen məclisindən sonra xristian memarlığı üslubunda məbədlərin inşası geniş vüsət almışdı. III Vaçaqanın (487-510-cu illər) hakimiyyəti dövründə Albaniyada 300-dən çox kilsə və məbəd tikilmişdir. VII əsrin ortalarına yaxın ölkədə ixtiyarlarında kəndlər və torpaq sahələri olan 30-dan artıq monastır olmuşdur. "Albaniya tarixi" salnaməsindən məlum olur ki, alban sənətkarlarının əlləri ilə ölkə ərazisindən uzaqlarda - müqəddəs Qüds şəhərində monastırlar (vənglər) tikilmişdir. Panon adlı Albaniyalı rahib Eleon dağının şərq tərəfində Pand monastrı, Həzrəti Davudun bürcü yanında Bərdə monastrı, onun yaxınlığında Kalankatuk monastrı, Müqəddəs Stefan monastırından cənubda tikilmiş Arsax monastırı, Amaras monastırı və adları məlum olmayan daha üç məbəd müqəddəs şəhərə Alban kilsəsinin töhfəsi olmuşdur. Alban katalikosluğunun taxtı IV-V əsrlərdə Dərbənddə ola monastrında, VI-VII əsrlərdə Bərdə monastrında, VIII-IX əsrlərdə Kəlbəcər rayonunda Xudavəng monastrında, XVI-XIX əsrlərdə Qandsazar monastrında yerləşmişdir. 552-ci ildə alban kilsəsinin başçısı katalikos müqəddəs ata Abbas iqamətgahı oladan Bərdəyə köçürdükdən sonra Bərdə kilsəsi iri monastra çevrilmişdi. VII əsrin ortalarında Qafqaz Albaniyası ərəblər tərəfindən işğal edildikdən sonra Qarabağın düzənlik hissəsində əhalinin erməniləşməsi prosesi uzun müddət davam etmiş və alban tayfalarının birləşib vahid xalq halında formalaşmasına mane olmuşdur. Ərəb işğalğılarının zülmünə qarşı baş verən üsyanlardan təşvişə düşən Xilafət ölkədəki şəhərlərin qala divarlarını, güclü qalaları, məbədləri dağıdır, cəza tədbirlərinə və hiylələrə əl atırdı. Eramızın V əsrindən etibarən xristianlığın diofizit təriqətinə mənsub Alban pravoslav kilsəsi ilə monofizit təriqətinə aid erməni qriqoryan kilsəsi arasında başlamış mübahisələr və çəkişmələr əsrlər boyu davam etmişdir. Diofizit təriqəsinin banisi Roma imperiyasının məşhur din xadimi Papaz I Lev olmuşdur. Diofizitlər belə hesab edirlər ki, dua edərkən müqəddəs Məryəmi "ilahi anası" adlandırmaq günahdır. İsa peyğəmbər təbiət etibarilə iki mahiyyətlidir, yəni müqəddəs ruh olmaqla yanaşı, həm də insandır. V əsrdə yepiskop Yevtix tərəfindən yaradılmış monofizit təriqətinin tərəfdarları isə İsanı yalnız ilahi ruh hesab edirdilər. Bizans imperatoru Markian Flavinin hakimiyyəti dövründə, 451-ci ildə Xalkedon şəhərində keçirilmiş IV ümumkilsə qurultayı ermənilərin mənsub olduqları monofizit təriqətinin tərəfdarlarını kafir adlandıraraq lənətləmişdi. Bizans imperatoru ilə həmrəy olan Alban kilsəsinin başçısı Nerses Bakur ilə erməni kilsəsinin başçısı İlya arasında dini zəmində davam edən çəkişmələrdən işğalçılar məharətlə öz xeyirlərinə istifadə etdilər. Bizans kilsəsi ilə əməkdaşlıq edən Alban kilsəsinə zərbə vurmaq məqsədi ilə VIII əsrin əvvəllərində Mərvan ibn Məhəmmədin başçılığı ilə ərəb qoşunları Albaniyaya yürüş etdi. 701-ci ildə xilafətin cəza dəstələri tərəfindən mühasirəyə alınmış Bərdə şəhərində Nerses Bakur və alban çarı Varaz Tiritatın arvadı çariça Sparama mühakimə edilib, işgəncə ilə öldürüldü. Təcili çağırılmış Kilsə qurultayında bütün alban yepiskoplarına erməni kilsəsi ilə ittifaq haqqında saziş imzalatdırıldı. Faktiki olaraq Alban kilsəsi Xilafətlə əməkdaşlıq edən erməni kilsəsinə tabe edilmişdi. Yeni seçilmiş alban katalikosu Simoen Bərdə monastrından köçüb Ağdərə rayonunun Maqavuz kəndində yerləşən müqəddəs Yelisey monastrında məskunlaşmışdı. Qədim erməni dili rəsmi kilsə dili olduğundan alban tayfalarının dillərində olan, alban əlifbası ilə yazılmış dini kitablar salnamələr, epiqrafik yazılar məhv edilmişdi. 705-ci ildə Mərvan ibn Məhəmmədin hücumundan sonra alban çarı Şero hakimiyyətdən salınmış, Albaniya və Ermənistan əraziləri ərəb Xilafətinin bir əyalətinə çevrilmişdi. IX əsrin I yarısınadək mövcud olmuş bu əyalət ərəb mənbələrində "Ərməniyyə" adlandırılır. Xilafətin əyalət üzrə canişininin qərargahı Bərdə şəhərində yerləşmişdi. Ərəb xilafətinin süqutundan sonra Albaniyanın Arsax və Uti vilayətlərinin ərazisində IX əsrdə güclü Xaçın knyazlığı yaranmışdı. Xaçın knyazları tərəfindən IX əsrdə inşa edilmiş və uzun müddət fəaliyyət göstərmiş Açoğlan monastır kompleksi Laçın rayonunun ərazisində yerləşir. Möhkəm bazalt daşdan tikilmiş bu möhtəşəm monastır məharətli konstruktiv həllinə görə alban xristian memarlığı abidələri içərisində görkəmli yer tutur. Monastır binasının daxili həcmi üç hissədən ibarətdir. Daşlardan hörülmüş açır dam örtüyünü saxlayan hündür daş sütunlar silindrik formalı tağbəndlərlə tamamlanır. Məbədin daxili sahəsini işıqlandırmaq üçün divarlarda ensiz və uzunsov pəncərələr vardır. Kəlbəcər rayonunun ərazisində, Tərtərçayın sol sahilində yerləşən, xalq arasında Xotavəng və ya Xudavəng, yəni "tanrı məbədi" adlandırılan monastır kompleksi Qafqaz Albaniyası dövləti dağıldıqdan bir əsr sonra - IX əsrdə Qarabağın dağlıq hissəsində yaranmış Xaçın Alban knyazlığının dini mərkəzi olmuşdur. Kompleksdə alban yepiskopunun iqamətgahı və dini maarif mərkəzi fəaliyyət göstərmişdir. Arxeoloji tədqiqatların nəticələrindən məlum olur ki, monastrın əsası VI-VII əsrlərdə qoyulmuşdur. Mehranilər sülaləsindən olan Xaçın knyazı Üəsən əlalın oğlu olan Vaxtanq kompleksin əpazisində geniş tikinti işləri aparmış, Arzu xatun isə 1214-cü ildə əri Vaxtanqın və iki oğlunun xatirəsinə kompleksdə kilsə tikdirmişdir. Kilsənin şərq fasadında daş üzərində knyaz Vaxtanqın, cənub fəsadında isə Arzu xatunun iki oğlunun təsvirləri həkk olunmuşdur. Arzu xatun alban knyazı Kürdün qızıdır. Alban knyazı Ohanes tərəfindən inşa edilmiş baş kilsə memarlıq xüsusiyyətlərinə görə qonşu xalqların kilsələrindən fərqlənir. Şəki rayonunun Kiş kəndindəki müqəddəs Yelisey məbədinin, Orta Zəyzid kəndindəki bir nefli alban məbədinin və Oğuz rayonundakı müqəddəs Yelisey məbədinin plan quruluşları demək olar ki, eynidir. Albaniyada xristianlığın yayılmasında böyük xidmətləri olmuş apostol Yeliseyin xatirəsinə ölkədə əsrlər boyu bir çox məbədlər tikilmişdir. Bunlardan bizim günlərə çatmış ən diqqət çəkəni Dağlıq Qarabağın Ağdərə rayonundakı müqəddəs Yelisey monastır kompleksidir. Dəniz səviyyəsindən 2000 metr yüksəklikdə, uca bir dağın zirvəsində tikilmiş və qala divarları ilə əhatə olunmuş monastır kompleksinin əsası V əsrdə qoyulub. Xaçın knyazlığı dövründə burada geniş inşaat işləri aparılmış, iri baş kilsə binası, altı kiçik kilsə, bir neçə yaşayış və təsərrüfat binaları tikilmişdir. Yaxşı yonulmuş daşdan tikilmiş baş kilsənin ikimailli daş damının üstündə dörd sütunlu ratonda ucalır. XIII-XIV əsrlərə aid edilən bu alban kilsəsi geniş ibadət zalından və silindrik tağbəndlərlə tamamlanan sütunları olan kvadrat formalı otaqdan ibarətdir. Monastır kompleksində dəfələrlə yenidənqurma və inşaat işləri aparılmışdır. IV əsrdə ölkədə cərəyan etmiş hadisələrlə əlaqədar "Aqvan tarixi" əsərində Moisey Kalankatuklu Amaras kilsəsinin tikilməsindən bəhs edir. O, yazır ki, Haband vilayətində xristianlığı geniş təbliğ etmək məqsədilə Amaras şəhərindən memarlar, sənətkarlar və fəhlələr cəlb olunmuş, yaraşıqlı kilsə binası ucaldılmışdır. Amaras kilsəsi IX əsrdə Xaçın knyazları tərəfindən əsaslı bərpa edilmiş, XIII əsrdə isə yenidən qurulmuş, monastır kompleksinə çevrilmişdir. Alban kilsəsinə aid bu abidə hazırda Xocavənd rayonunda yerləşir. Düzbucaqlı plan quruluşu olan bu kilsə yaxşı yonulmuş ağ daşlardan səliqə ilə hörülmüşdür. İkimailli daş dam örtüyünün üstündə altı sütunlu ratonda yüksəlir. Monastrın düzbucaqlı həyətini əhatə edən və dörd dairəvi bürcü olan qala divarları kobud yonulmuş daşlardan hörülmüşdür. Üəyətdə qala divarlarına bitişik yaşayış və təsərrüfat otaqları inşa edilmişdir. Kilsənin fasad hissəsində giriş qapısının üstündə ensiz pəncərə qoyulmuş, onun üstündə isə iri barelyef xaç düzəldilmişdir. Rəvayətə görə müqəddəs Qriqorisin Qafqaz Albaniyasında missionerlik fəaliyyəti faciə ilə nəticələnmiş, o qətlə yetirilmiş, Amaras monastır kompleksinin ərazisində dəfn olunmuşdur. XIII əsr Xaçın knyazlığının tarixində intibah dövrü olmuşdur. Mehranilər sülaləsindən olan məşhur alban knyazı Həsən Cəlal Dövlənin babası Böyük Həsən, atası knyaz Vaxtanq, oğlu Vaxtanq, gəlini Arzu xatun, anası Xorişə xatun knyazlığın ərazisində bir sıra möhtəşəm müdafiə qalaları ilə yanaşı monastır, kilsə və məbədlər də inşa etdirmişdilər. Həsən Cəlalın hakimiyyəti illərində knyazlığın ərazisi xeyli genişlənmiş, tikinti-abadlıq işləri böyük vüsət almışdı. Həsən Cəlalın iqamətgahı olan Hohanaberd qalası ilə üzbəüz, Ağdərə rayonunun Vəngli kəndində Xaçın çayının sol sahilində dağın üstündə ucaldılmış məşhur Qandzasar monastrı Qafqaz Albaniyası xristian memarlığının ən görkəmli abidələrindən biridir. Monastrın divarında daş üzərindəki epiqrafik yazıdan məlum olur ki, bu abidə "yüksək və böyük Arsax ölkəsinin hökmdarı, geniş vilayətin çarı, Böyük Həsənin nəvəsi, Vaxtanqın oğlu, Həsən Cəlal dövlə və anası Xorişə xatun tərəfindən 1216-1238-ci illərdə inşa edilmişdir". VIII əsrin əvvəllərindən etibarən Albaniya katalikosluğunun yerləşdiyi ərazi-Qarabağın dağlıq hissəsi knyazlıq, hökmranlıq mənasında "Arşax" və ya "Arsax" adlanmışdır. Bu isə təsadüfi deyil, çünki Albaniyada I əsrin ortalarında hakimiyyətə gəlmiş çar I Vaçaqanın nəslindən olan Arşakilər sülaləsinin hökmdarları "arşax", VI əsrdən VIII əsrin əvvəlinədək hakimiyyətdə olmuş Mehranilər sülaləsinin hökmdarları isə arşax "aranşax" adlanmışdır. 1261-ci ildə monqol-tatar işğalğıları tərəfindən İranın Qəzvin şəhərində qətlə yetirilmiş Həsən Cəlal Dövləni oğlu knyaz Atabəy gətirib Qandsazar monastrında dəfn etmişdir. Bu monastır 1511-ci ildən 1836-cı ilədək, yəni Rusiya Sinodunun rəsmi qərarı ilə Alban kilsəsi ləğv edilənədək diofizit alban xristianlarının iqamətgahı olmuşdur. Həsən Cəlalın nəslindən olan bir çox alban katalikosları bu monastır kompleksinin ərazisində dəfn olunmuşlar. Hündür qala divarları ilə əhatə olunmuş Qəncəsər kompleksinə alban xristian memarlığı üslubunda inşa edilmiş baş kilsə, ona bitişik dörd mailli dam örtüyündə rotonda yüksələn monastır binası və qala divarlarına içəri tərəfdən hörülmüş tikililər daxildir. Baş kilsənin xaçşəkilli günbəz kompozisiyası, 16 künclü günbəz barabanı və onun üzərində yüksələn çətir formalı piramidaşəkilli daş günbəz örtüyü alban katalikosluğunun son iqamətgahına xüsusi əzəmət və gözəllik verir. Şərq və qərb fasadlardan fərqli olaraq şimal və cənub fasadlarının memarlıq həlli, demək olan ki, eynidir. Onların hər biri beş tağla bəzənmiş, ortadakı ən hündür tağ isə profilli xaçla tamamlanır. Kilsənin daxilindəki tağların yuxarı hissələri müqəddəs hesab olunmuş öküz və qoyun başlarının barelyefləri ilə bəzədilmişdir. Monastır kompleksinin memarlıq planlaşdırma və kompozisiya həlli, heykəltaraşlıq nümunələri və diofizit xarakterli elementlər bu abidəni çoxəsrlik ənənələri olan Qafqaz Albaniyası memarlığına aid olduğunu təsdiq edir. Uzun müddət Alban xristianlarının iqamətgahı olmuş monastır dinin baş xəzinəsi mənasında Gəncəsər adlanmışdır. Qafqaz Albaniyasının memarlıq abidələrini tədqiq etmiş alimlərin fikrincə, bu abidələr bir çox xarakterik xüsusiyyətlərinə və memarlıq planlaşdırma üslublarına görə erməni dini memarlıq abidələrindən təmamilə fərqlənir. Azərbaycan Respublikasına qarşı əsassız ərazi iddiaları irəli sürən erməni millətçiləri işğalçılıq niyyətlərinə haqq qazandırmaq məqsədi ilə Qafqaz Albaniyasının xristian kilsəsinə aid bütün kilsə, məbəd və monastırları erməni abidələri elan edirlər. Azərbaycandakı bir sıra alban xristian abidələri bu tarixi həqiqətlərdən bixəbər olan adamlara qəribə görünsə də, xalqımızın milli mədəni irsinə aiddir. Bunlardan Qəbələ rayonunun Böyük Əmilli kəndində Kilsə dağ məbədini (II-IV əsr). Şəki rayonunun Kiş kəndində Müqəddəs Yelisey məbədi (I əsr), Qax rayonunda Qum (V-VII əsr) və Ləkit (V-VII əsr) məbədlərini, Zaqatala rayonunda Mamrux məbəd kompleksini (II-V) əsr, Qazax rayonunda Avey məbədlər kompleksini (antik dövr V əsr), Ağdam rayonunda Qavurqala məbədini (V əsr), Laçın rayonunda Varazaqu məbədini (XV əsr) Açoğlan məbədini (VI əsr), Ağdərə rayonunda Müqəddəs Yelisey məbəd kompleksini (V-XIV əsr) və Qanzasar monastır kompleksini XIII əsr, Xocavənd rayonunda Amaras monastır kompleksini (IV-XIII əsr), Tug kəndindəki Qırmızı məbədi (X əsr), Kəlbəcər rayonunda Xudavəng məbədini (VI-XIII əsr), Ağdərə rayonunda Urek və Xatirəvəng məbədlərini (X əsr), Xocavənd rayonunda Aquanbert kilsəsini (I əsr), Daşkəsən rayonunda İçərvəng, Gədəbəy rayonunda ərəkvəng məbədlərini Şahbuz rayonunda Gülüs məbədini (VI əsr), Babək rayonunda Qızılvəng məbədini (X əsr), Culfa rayonunda Albaməd məbədini XII əsr və onlarca digər abidələri qeyd etmək olar. Azərbaycan Respublikası ərazisində bu günədək Qafqaz Albaniyasının xristian kilsəsinə aid 130-dan artıq memarlıq abidəsi qeydə alınmışdır. Bunların böyük əksəriyyətində Roma imperiyası memarlığının təsiri duyulur. Redaksiyadan: 10 Aprel 2003-cü ildə Dini Qurumlarlar İş üzrə Dövlət Komitəsi Azərbaycanın Alban-Udin cəmiyyətini qeydiyyata aldı. Beləliklə də, Alban apostol kilisəsinin dirçəlişi baş verdi. Alban kilisəsi 1836-cı ildə çar höküməti tərəfindən ləğv edilmişdir ki, bunun nəticəsində də albanlar qriqorian kilisəsinə üz tutmağa məcbur olmuşlar.

qaynaq >>>>>

İşğal olunmuş rayon Qubadlı

Sahib — Sat, 21 Apr 2007 06:00:25 +0000

Qubadlı rayonu 1933-cü ildə təşkil olunmuşdur. 1963-cü ildə ləğv edilərək ərazisi Zəngilan rayon uilə birləşdirilmişdir. 1964-cü ildə yenidən müstəqil rayon olmuşdur.

802 km2. ərazisi olan bu dağ rayonunun mərkəzi Qubadlı şəhəridir. Bərgüşad çayının hər iki sahilində yerləşən Qubadlı şəhərinin əhalisi 5604 nəfərdir. 30500 nəfərlik Qubadlı əhalisi 94 kənd və bir şəhərdə məskunlaşırdı. Rayonun əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı və heyvandarlıqla məşğul olmuşdur.

İşğal olunmuşdur 1993-cü il 31 avqust

Ərazisi 826 km2 Əhalinin sayı 33800

Şəhid olmuşdur 232 Əlil olmuşdur 146

Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış,

Yandırılmış və talan olunmuşdur:

• Mədəni-məişət obyekti 205

• Qəsəbə və kənd 94

• Tarixi abidə 12

33629 hektar kənd təsərrüfatına yararlı torpaqları vardı Qubadlının.13958 hektarı əkinə yararlı hesab olunurdu. 1365 hektar sahədə çoxillik bitkilər əkilirdi.18,6 min hektar otlaqların 0,6 hektarını biçənəklər təşkil edirdi. 4825 hektar sahədə suvarma işləri aparılırdı.850 hektar çoxillik əkmələr sahəsi mövcud idi ki, bunun da114 hektarını bağlar, 468 hektarını üzümlüklər təşkil edirdi. Tut bağlarının ümumi sahəsi 268 hektar idi. 543 hektar həyətyanı torpaq sahələrinin payına düşürdü. Rayonun 79812 hektar ümumi torpaq sahəsindən 32275 hektarı yol, tikinti və s. altında qalan torpaqlar idi.13,2 min hektar təbii meşə sahəsi var idi.1969-cu ildən həmin sahədə Dövlət yasaqlığı yaradılmışdı.

Bakıdan 401 km-lik məsafədə yerləşən Qubadlı rayonunun Ermənistanla 120, Dağlıq Qarabağın Hadrut rayonu( hal-hazırda bu inzibati rayon ləğv olunub) ilə 42 km-lik sərhəd zolağı vardı. Eyni zamanda Laçın, Jəbrayıl və Zəngilan rayonları ilə həmsərhəd olan Qubadlının iqtisadiyyatının əsasını işğala qədər taxılçılıq, heyvandarlıq, tütünçülük, baramaçılıq və üzümçülük təşkil etmişdir.31 süd-əmtəə ferması mövcud olmuşdur ki, onun da 27-si tam mexanikləşdirilmiş vəziyyətdə idi. Rayonda 2 üzümün ilkin emalı zavodu fəaliyyət göstərirdi. Süd-əmtəə fermalarının məhsulları Yağ-pendir zavodunda emal olunurdu.

Tam gücü ilə işləyən asfalt zavodu təkcə Qubadlıya deyil, eyni zamanda qonşu rayonlara da xidmət edirdi.İnkubator-quşçuluq fabriki və balıqyetişdirmə vətəgəsi rayon əhalisini ət və balıq məhsullarıyla təmin edirdi.Daş karxanası və mərmər sexi əhalinin tələbatını əsaslı şəkildə ödəyirdi. Azərbaycan "Neftqazavtomat" təcrübə zavodunun rayonda yaradılmış filialında son tamamlama işləri gedirdi. Ümumiyyətlə, Qubadlı rayonunda 62 idarə və müəssisə fəaliyyət göstərirdi.

İşğala qədər Qubadlı rayonunda 21 orta, 15 səkkizillik, 15 ibtidai məktəb fəaliyyət göstərirdi. Bundan əlavə bir əyani-qiyabi, bir orta texniki peşə və iki musiqi məktəbi də gənc nəslin təlim-tərbiyəsində xüsusi rol oynayırdı. Məktəbəqədər müəssisələrin sayı 7 idi.Bu təlim-tərbiyə və təhsil müəssisələrində 1280 nəfər müəllim çalışırdı. Onlardan 925 nəfəri ali təhsilli idi. 43 nəfər məktəbəqədər müəssisələrdə çalışırdı. 5852 nəfər şagird ümumtəhsil məktəblərində təhsil alırdı. Məktəbəqədər müəssisələrdə 272 azyaşlı tərbiyə olunurdu.

Qubadlıda 111 mədəni-maarif müəssisəsi, o cümlədən 60 kitabxana, 10 mədəniyyət evi və 28 klab xalqa xidmət edirdi. 6 avtoklub fəaliyyət göstərirdi. 23 kino qurğusundan istifadə olunurdu. 125 ticarət , 96 iaşə obyekti qubadlılara mədəni xidmət göstərirdi. 25 məişət xidməti müəssisəsi tam gücüylə işləyirdi.

Qubadlı rayonunda 21 rabitə müəssisəsi var idi. 8 avtomat stansiyası quraşdırılmışdı. 1950 nömrəlik həmin stansiyalar gecə-gündüz xalqın xidmətində idi.

Rayonun 33 səhiyyə müəssisəsində 56 həkim və 511 orta tibb işçisi fəaliyyət göstərirdi. 4 xəstəxana, 5 həkim ambulatoriyası, 54 feldşer-mama məntəqəsi, 4 aptek əhalinin sağlamlığı keşiyində dururdu. Rayon gigiyena-epidemologiya mərkəzi və profilaktik dezinfeksiya şöbəsi yüksək səviyyədə iş aparırdı.

Qubadlı rayon Tarix-diyarşünaslıq muzeyində 5 mindən çox nadir eksponat toplanmışdı.

Bütün bunlardan əlavə, aşağıda göstərilənlər də erməni işğalçıları tərəfindən qarət olunmuşdur :

• Taxıl məhsulu -7352 ton

• Tütün məhsulu - 1556 ton

• Bostan məhsulu - 80 ton

• Kartof - 104 ton

• Çuğundur - 30 ton

• Yem məhsulları - 6670 ton

• İribuynuzlu mal-qara - 7160 baş

• Xırda buynuzlu davar - 27231 baş

• Traktorlar - 234 ədəd

• Avtomaşınlar - 100 ədəd

• Taxılyığan kombaynlar - 62 ədəd

• Süfrə üzüm şərabı xammalı - 130 min dekalitr

• Barama məhsulu - 14,4 ton

Eyni zamanda binalar, qurğular, çoxillik əkmələr, texnikalar, inventar və ehtiyat hissələri, neft məhsulları da buraya daxildir.

4-cü əsrə aid "Gavur dərəsi"ndəki ibadətgah, 5-ci əsrin yadigarları "Qalalı" və "Göyqala" abidələri, 14-cü əsrdə tikilmiş "Dəmirçilər Türbəsi", Hacı Bədəl körpüsü, Laləzar körpüsü, eləcə də Əyin, Yusifbəyli, Seytas, Qarağaclı, Xocamsaxlı kəndlərindəki digər tarixi abidələr də işğal zonasında qalmışdır.

Qubadlı rayonunun təbiəti

Rayonun səthi, əsasən, dağlıqdır. Ərazisi Qarabağ silsiləsinin cənub- qərb (Topağac dağı-2010 m, Pirdağ-1316 m), Bərgüşad silsiləsinin şərq (Qartız dağı- 1277 m) və Qarabağyaylasının cənub-şərq (Qurbantəpə dağı - 1075 m) hissəsinə daxildir. Qarabağ yaylasının cənub-şərq qurtaracağı olan Yazı düzü ( Bazarçay və Həkəri çayı arasında) ərazidə 450 m-dək alçalır. Ərazidə Qarabağ silsiləsi maili və dalğalı İncə düzünə keçir .Yura-Antropogen çöküntüləri yayılmışdır. Əqiq yatağı var.İqlimi əsasən mülayim isti və quru subtropikdir. Orta tempratur yanvarda düzən yerlərdə 1 dərəcədən dağlıq yerlərdə - 4 dərəcəyə qədər, iyulda müvafiq olaraq 26 və 14 dərəcədir. İllik yağıntı 400-600 mm-dir. Çayları Bazarçay, Həkəri və onların qollarıdır( Kiçik Həkəri, Meydandərəsi və s ); bunlardan suvarmada istifadə edilir.Rayonda , əsasən, qəhvəyi dağ-meşə torpaqları yayılmışdır. Əsas bitki örtüyü kollu və seyrək meşəli çəmənlərdir .Dağ meşələri (fıstıq, palıd, vələs və s ) var.Meşələrin sahəsi 13,2 min hektardır. Heyvanları ayı, canavar, vaşaq, tülkü, boz dovşan, süleysin, oxlu kirpi və s-dir.Quşlardan boz kəklik, turac, qırqovul, göyərçin və s. var.Rayonda Qubadlı yasaqlığı təşkil edilib.

Kəlbəjər -Qubadlı iqtisadi rayonu

Reliyefi əsəsən dağlıqdır. Ərəzisi şm.-q-də Şərqi Sevan, şm.-da Murov dağ, ş-də Qarabağ silsilələri ilə əhatələnir. Rayonun qalan hissəsini Qarabağ yaylası tutur. Mərkəzi hissədə Mıxtökən silsiləsi uzanır. Cənub .ş hissəsi Araz çayı dərəsinə tərəf alçalaraq düzənliklərə keçir.

İşğal olunmuş rayon Kəlbəcər

Sahib — Thu, 12 Apr 2007 05:37:06 +0000

Kəlbəcər rayonu 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Sahəsi 1936 km2, əhalisi 40,3 min nəfər idi. Rayon ərazisini 1 şəhər, 1 şəhər tipli qəsəbə 122 kənd təşkil edirdi. Mərkəzi Kəlbəcər şəhəri idi. Rayonda 2 məktəbəqədər müəssisədə 70 uşaq tərbiyə olunur, 8 ibtidai, 43 səkkizillik, 26 orta məktəbdə 12 min, yeddiillik musiqi məktəbində 125 şagird təhsil almışdır. Rayonda 9 mədəniyyət evi, 27 klub,55 kitabxana, 17 kinoteatr fəaliyyət göstərirdi. Memarlıq abidələrindən Tərtər çayının başlanğıcındakı XIII-XVIII əsrlərin yadigarı olan Xotavəng məbədi qalmışdır. İşğal olunmuşdur 1993-cü il 2 aprel
Ərazisi 1936 km2 Əhalisinin sayı 55000
Şəhid olmuşdur 217. Əlil olmuşdur 49
Milli qəhrəmanlar 2
Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış, yandırılmış və talan olunmuşdur:
• Sənaye və tikinti obyekti 29
• Mədəni - məişət obyekti 134
• Qəsəbə və kənd 132
• Tarixi abidə 87
Səthi dağlıqdır, Murovdağ, Şahdağ, Şərqi Sevan, Mıxtökən, Qarabağ silsilələrinin və Qarabağ yaylasının bir hissəsini təşkil edir. Ən yüksək zirvələri hündürlüyü 3724 m olan Gamış dağları və 3616 m olan Dəlidağdır. Yura, Tabaşir, Paleogen, Neogen və Antropogenin çökmə, vulkanogen-çökmə və vulkanik süxurları yayılmışdır. Faydalı qazıntıları: civə (Şorbulaq, Ağyataq), mineral sular (İstisu, Bağırsaq), tikinti materialları və s. ibarətdir. Ərazisinin çox hissəsində qışı quraq keçən soyuq və dağlıq tundra iqlimi tipləri hakimdir. Ən böyük çayı Tərtər və onun qolları - Lev çayı, Tutqunçay və s. dir. Bazarçay isə Kəlbəcər rayonunun ərazisindən başlanır. Ala göllər və Zalxa gölü də rayonun ərazisində yerləşir. Əsasən çimli dağ-çəmən və qonur dağ-meşə torpaqları yayılmışdır. Rayonun mərkəzində və şimal hissəsində enliyarpaqlı meşələr (palıd,fısdıq, vələs), meşə çöl bitkiləri, yüksək və qismən orta dağlıqda alp və subalp çəmənlikləri geniş yer tutur. Meşələrin ümumi sahəsi 28,2 min ha-dır. Təbiəti qayakeçisi, qonur ayı, çöldonuzu, daşlıq dələsi, ular, qartal kimi heyvan və quşlarla zəngindir. Azərbaycan Kəlbəcər Rayon Komitəsi və Rayon Xalq Deputatları Sovetinin orqanı "Yenilik" qəzeti 1934 ildən çıxır (1965 ilədək "Qızıl maldar"adı ilə nəşir olunmuşdur). Yerli radio verilişləri redaksiyası 1965 ildən fəaliyət göstərir . Rayonda televiziya verilişlərinə baxırlar. Rayonda 300 çarpayılıq 7 xəstaxana 25 feldşer-mama məntəqəsi sanitariya epidemioloci ,49 həkim ,205 orta tibb işçisi var.

Kəlbəjər -Qubadlı iqtisadi rayonu
Reliyefi əsəsən dağlıqdır. Ərəzisi şm.-q-də Şərqi Sevan, şm.-da Murov dağ, ş-də Qarabağ silsilələri ilə əhatələnir. Rayonun qalan hissəsini Qarabağ yaylası tutur. Mərkəzi hissədə Mıxtökən silsiləsi uzanır.Jənub .ş hissəsi Araz çayı dərəsinə tərəf alçalaraq düzənliklərə keçir.

İşğal olunmuş rayon Cebrayıl

Sahib — Sun, 08 Apr 2007 22:39:45 +0000

İşğal olunmuşdur 1993 - cü il 23 avqust
Ərazisi 1050 km2 Əhalinin sayı 52049
Şəhid olmuşdur 347. Əlil olmuşdur 172
Milli qəhramanlar 4
Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış, yandırılmış və talan olunmuşdur:
• Mədəni - məişət obyekti 197
• Qəsəbə və kənd 90

Tarixi abidə 27 Azərbaycanda inzibati rayon, 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Sahəsi 1050 km2, əhalisi 45,8 min nəfər. Rayonda 1 şəhər, 77 kənd və qəsəbə var. Mərkəzi Cəbrayıl şəhəridir.
Səthi, əsasən, maili düzənlik, şimalda alçaq dağlıqdır. Dağlıq hissədə Tabaşir, düzənlik hissədə Neogen və qismən Antropogen çöküntüləri yayılmışdır. İqlimi ərazinin cənub hissəsində yayı quraq keçən mülayim isti yarımsəhra və quru çöl, şimal hissəsində yayı quraq keçən mülayim-istidir. Orta temperatur yanvarda 0-2oS, iyulda 24-25oS-dir. İllik yağıntı 400-500 mm. Çayları qısa və müvəqqəti axarlıdır; r-nun İranla sərhədindən axan Araz hövzəsinə aiddir. Dağ-şabalıdı, şabalıdı və qəhvəyi dağ meşə torpaqları yayılmışdır. Yarımsəhra, dağ-kserofil bitki örtüyü üstündür. Meşələr var. Heyvanları canavar, tülkü, süleysin, çölsiçanı və s.
Orta sıxlıq 1 km2-də 43,6 nəfərdir. İri yaşayış məntəqələri Cəbrayıl şəhəri, Böyük Mərcanlı, Soltanlı, Horovlu, Balyand kəndləridir.
İqtisadiyyatında üzümçülük, heyvandarlıq və taxılçılıq əsas yer tutur. 14 kolxoz və 7 sovxoz var. Meyvə yetişdirilir. Heyvandarlıq inkişaf etdirilir. Kökəltmə birliyi yaradılmışdır. Quşçuluq və baramaçılıqla məşğul olunur. Üzüm emalı və çörək zavodları, kənd təsərrüfatı texnikası tə_miri müəssisəsi, elektrik şəbəkəsi, xalça emalatxanası və s. var idi.
Rayonda 10 mədəniyyət evi, 49 klub, 28 kinoqurğu, 58 kitabxana var idi.
Memarlıq abidələrindən Cəbrayıl şəhərində Sultan Allahverdi hamamı, Xudayarlı kəndində dairəvi və səkkizguşəli türbələr(19 əsr), Şıxlar kəndində dairəvi türbə(14 əsr), Xudafərin körpüsü və s. mühafizə olunmuşdur.

İşğal olunmuş rayon Ağdam

Sahib — Sun, 01 Apr 2007 08:45:11 +0000

1993 - cü il 23 iyul işğal olunmuşdur

Ərazisi 1154 km2 Əhalinin sayı 158000

Şəhid olmuşdur 538. Əlil olmuşdur 587

Milli qəhramanlar 17

Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış, yandırılmış və talan olunmuşdur:

Sənaye və tikinti obyekti 48
Mədəni - məişət obyekti 598
Qəsəbə və kənd 122
Tarixi abidə 27
Dövlət dram teatrı

Ağdam rayonu Azərbaycan respublikasında inzibati rayondur .1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Qarabağ silsiləsinin şimal- şərq ətəklərində , Kür - Araz ovalığının qərbindədir. Sahəsi 1094 km2, əhalisi 101.6 min nəfərdir. Rayonda 1 şəhər, 119 kənd və qəsəbə var. Mərkəzi Ağdam şəhəridir.

Ağdam rayonunun relyefi əsasən düzənlik, qismən dağlıqdır. Ərazidə geniş yer tutan Qarabağ və Mil düzləri cənub- qərbdən şimal-şərqə doğru tədricən alçalır.Rayonun cənub-qərbində Qarabağ silsiləsinin şimal burnunun maksimum hündürlüyü 1365 metrə çatır. Rayonun düzənlik hissəsində Antropogen və Neogen, dağlıq hissəsində isə Təbaşir və Yura çöküntüləri yayılmışdır.Əhəngdaşı və s. tikinti materialı (sement xammalı, çınqıl, qum) yataqları var. İqlimi, əsasən mülayim isti və quraq subtropikdir.

Əhalisinin orta sıxlığı 1km2-də 92.9 nəfərdir. Ağdam şəhərində, Mərzili, Seyidli, Qiyaslı, Xıdırlı və Zəngişalı iri yaşayış məntəqələridir.

Ağdam rayonu yeni yaradılmış olan ağır,yeyinti ,yüngül sənaye və inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı rayonudur. Rayonun kənd təsərrüfatında pambıqçılıq, üzümçülük, heyvandarlıq və taxılçılıq mühüm yer tutur.

Ağdam rayonu ərazisindən Yevlax - Laçın - Naxçıvan , Ağdərə - Füzuli magistral şose yolları keçir.

Rayonda 34 uşaq bağçası və körpələr evi var idi. 89 ümumtəhsil məktəbində (16 ibtidai, 36 səkkizillik, 37 orta) 30 086; 4 fəhlə gənclər; 1 qiyabi orta; 2 kəndli gənclər məktəbində 1201 nəfər, 4 orta ixtisas təhsili məktəbində (k.t, k.t-nın mexanikləşdirmə və elektrikləşdirilməsi texnikumları, musiqi və tibb məktəbləri ) 1269 şagird təhsil alırdı. Dram teatrı, Ölkəşünaslıq muzeyi, 71 kitabxana, 13 mədəniyyət evi, 27 klub fəaliyyət göstərirdi.

Xaçıntürbətli kəndindəki Qutlu Musa oğlu türbəsi (1314) və Kəngərli kəndindəki türbə (14 əsr ) rayonun ən qədim memarlıq abidələridir. Papravənd kəndində 18-ci əsrə aid 2 türbə , məscid və s. var.

Butov Azerbaycan

Sahib — Wed, 20 Dec 2006 09:55:58 -0100

Dünyanın qədim məskənlərindən və ilkin mədəniyyət mərkəzlərindən sayılan Azərbaycan varlı təbiətli, əzəli və əbədi bir Türk yurdudur. Bu gün qırx milyon türk iki əsrə yaxın bundan əvvəl rus imperiyası tərəfindən pay-püş edilən ulu yurdlarının birləşdirilməsi istəyilə yaşayır. Bu istək uğrundasa mübarizə artıq başlanıb. "Fil nə qədər böyük olur-olsun, onu iki yerə parçalasan, hərəkət edə bilməz. Qarışqasa nə qədər kiçik olsa da, parçalanmadığına görə, hərəkət edər... bu səbəbdən hazırda ən kiçik xalqlar belə irəliləyə bilir, Azərbaycansa böyük olmasına baxmayaraq, parçalandığına görə, yüz ildən bəri yerindəcə durur". Bu, mərhum Əbülfəz Elçibəyin fikirləridir. 1975-ci ildə rus sovet imperiyası tərəfindən həbs edilərkən Bütöv Azərbaycan ideyasının mahiyyətini açıqlayarkən söylədiyi fikirlər.

Tarixə nəzər salaq: I Pyotr hakimiyyət başına gələr-gəlməz Rusiya işğalçılıq tarixində yeni bir mərhələyə qədəm qoydu. Planlarını həyata keçirmək üçünsə ona yalnız Azərbaycanın Türk Qacar dövləti əsas maneəydi. Rusiyanın Qara dənizdən və Boğazlardan keçərək isti sulara çıxış yolunu Osmanlı imperiyası, Qafqazlardan, Azərbaycandan keçib Bəsrə körfəzinə və Ymman dənizinə çıxan yolunusa Qacar dövləti kəsirdi. Elə bu səbəbdən də Qafqazların, xüsusən Azərbaycanın işğalı Rusiya üçün isti sulara çıxışındakı maneənin aradan qaldırılmasıydı. Elə bununla da Azərbaycanın iki yüz ildən bəri davam edən milli faciəsi başlandı.

Rusiya daim Azərbaycana işğalçılıq yürüşləri etsə də, heç vaxt tutduğu əraziləri əlində saxlaya bilməyib. XIX əsrdə bir qədər də güclənən rus imperiyası artıq Azərbaycan üçün çox ciddi təhlükə sayılırdı. Yenə də tarixi vərəqləyək: 1801-ci ildə Qazax və Şəmsəddil sultanlıqları işğal edildi. 1803-cü ilin yazındasa I Rus-Azərbaycan müharibəsi başlandı on il davam edəndən sonra - 1813-cü il oktyabrın 12-də "Gülüstan" müqaviləsinin bağlanmasıyla nəticələndi. Azərbaycanın parçalanmasını rəsmiləşdirən bu sənədlə eyni zamanda Dağıstan da daxil olmaqla Arazdan şimalda yerləşən bütün Azərbaycan torpaqları (Naxçıvan və İrəvan xanlıqlarından başqa) Rusiyanın tabeçiliyinə keçdi.

Təbii ki, Türk-Qacar dövləti Azərbaycanın quzeyini itirməsi faktı ilə barışa bilməzdi və "Gülüstan"dan üç il sonra 1826-cı il iyulun 16-da Rusiyaya qarşı hərbi əməliyyatlar başlandı və tarixə II Rus-Azərbaycan müharibəsi kimi düşən bu əməliyyatlar 1828-ci il 10 fevralında "Türkmənçay"müqaviləsiylə başa çatdı. Bu müqaviləyə görəsə, Azərbaycanın Naxçıvan və İrəvan xanlıqları da Rusiyanın hakimiyyəti altına keçdi. Beləliklə, Rusiya 13 illik ağır müharibədən (1803-1813), (1826-1828-ci il illər) sonra Azərbaycanın quzeyini işğal edə bildi. Bu müddət ərzində xalqımız bir neçə cəbhədə müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırdı. Bir tərəfdən Azərbaycanın xanlıqlara ayrılan quzey hissəsinin mərkəzləşmiş Türk Qacar Dövlətinə tabe etdirilməsi uğrunda mübarizə gedir, digər tərəfdənsə qacar şahzadəsi və Təbriz vəliəhdi Abbas Mirzənin başçılığıyla işğalçı rus imperiyasına qarşı müqavimət göstərilirdi. Rus işğalçılarına qarşı qeyri-bərabər savaşda Car-Balakən camaatı, Cavad xanın başçılığı altında Gəncə əhalisi Azərbaycan tarixinə öz adlarını qızıl hərflərlə yazdılar.

Amma rus imperiyası işğatçılıq siyasətindən əl çəkmək niyyətində deyildi. Artıq imperiya Azərbaycanı mənən parçalamaq barədə planlar cızırdı. Bu planlardan biri, bəlkə də birincisi Azərbaycanın şimalını cənubundan süni şəkildə fərqləndirmək, şimaldakı əhaləni və onun dilini başqa adla adlandırmaq cəhdi idi. Təsadüfü deyil ki, Rusiyanın ovaxtkı tanınmış simalırndan sayılan, sonralar Tehrana səfir göndərilən və orada xalq tərəfindən doğranılan Qriboyedov Peterburqa öz hesabatında yazırdı: "Bu xalq birdir və hamısı özünü türk sayır. Biz ya Azərbaycanı bütövlükdə işğal etməliyik, ya da onu parçalayıb Arazdan şimalda yaşayanlara "oğuz", yaxud "tatar" adı qoymaqla onları bir-birindən ayırmalıyıq". Yenə də Qriboyedovun hesabatandan oxuyuruq: "...onları ölkənin adına uyğun azərbaycanlı... adlandırmaq daha doğru olardı". Əsləndə, bu xalqın "azərbaycanlı" adı ilə adlandırılması fikri hələ "Türkmənçay" müqaviləsi bağlanan andan meydana çıxmışdı. Rus sovet imperiyası xələfi olan rus çar imperiyasının yolunu gedərək, ötən əsrin 30-cu illərin ikinci yarısında millətimizin adını yenidən dəyişdi. Güneydə də eyni vəziyyət idi. 1824-cü ildə Türk Qacar sülaləsini fars Pəhləvi sülaləsinin əvəz etməsilə başqa bir üsul-etnik tariximizin inkar olunması, kökümüzün uydurma irandilli azəri etnosuna bağlanması tətbiq edilməyə başlandı. Qondarma "azəri" adı meydana çıxdı. Lakin ötən əsrin sonlarında Azərbaycanda milli kimlik ruhu baş qaldırmağa başladı. Fars və rus imperiyasının Azərbaycanı parçalamaq niyyəti elə niyyət olaraq da qaldı. Tarix özü də sübut etdi ki, Azərbaycanın bütövlük ruhu bölünməzdir. Dilimizin eyniliyində, ədəbiyyatımızın bütövlüyündə, tariximizin vahidliyində, mədəniyyətimizin bütünlüyündə, inanc və mənəviyyat birliyimizdə, milli kimlik şüurumuzun fərqsizliyində, qəhrəmanlarımızın, qəhrəmanlıqlarımızın və dərdlərimizin ortaqlığında yaşamayan bu bütövlük parçalanmazdır. Ən əsaası bu bütövlük Azərbaycan Türklüyündə yaşamaqdadır!

Ötən əsrin əvvəlində Azərbaycan güneyində Səttərxan, Xiyabani, Pişəvəri kimi, Azərbaycanın quzeyindəsə Məmməd Əmin Rəsulzadə kimi böyük liderlər yetirdi. Onların hər birinin apardığı mübarizə o taylı-bu taylı Azərbaycanın birliyi naminəydi. Bu estafeti XX əsrin ortalarından qanıyla-canıyla bu millətə bağlı olan Əbülfəz Elçibəy qəbul etdi. Hələ sovetin qılıncının dalının da, qabağının da kəsdiyi bir vaxtda O, qorxmadan əqidə dostlarına, yoldaşlarına, tələbələrinə "... bu quruluş dağılacaq" söyləyirdi. Çoxları Elçibəyin bu sözlərinə inanmırdı. Amma Sovet imperiyası dağıldı. O, İranın da SSRİ-nin taleyini yaşayacağını inamla deyirdi.

Elçibəy fundamentalist İrandan qurtarmağın yolunu milli modeldə görürdü və bütün varlığıyla inanırdı ki, Yuqoslaviya, SSRİ kimi, İran da dağılacaq. O, "xalqlar həbsxanası" olan İranın məhz milli model əsasında dağılacağına əmin olduğundan, Azərbaycanı o günə indidən hazırlaşmağa çağırırdı. Bu hazırlaşmağın da ilk mərhələsi milli ideyanın önə çəkilməsiydi.

Milli müstəqillik və milli bütövlük anlayışlarını vəhdətdə götürən, milli bütövlüyə gedən yolun məhz milli müstəqillikdən keçdiyinə inanan Əbülfəz Elçibəy: "Tutduğumuz yol böyük öndər Məmməd Əmin Rəsulzadənin yoludur, bu yol Səttarxanın, Seyid Cəfər Pişəvərinin yoludur..." İndi fəxrlə demək olar ki, bu yol həm də Əbülfəz Elçibəy yoludur və onun öz sözlərilə desək, "... mən əminəm ki, biz... Müstəqil, Bütöv və Demokratik Azərbaycana aparan bu yolu şərəf və ləyaqətlə davam etdirəcəyik".

Doğrudur, bu yol hamar deyil, bu yolu başa vurmaq o qədər də asan deyil. Amma bu yolun sonu işıqlı görünür. Biz BUTÖV AZƏRBAYCANa qovuşacağıq

ODLAR YURDU - AZƏRBAYCAN

Sahib — Mon, 04 Dec 2006 06:39:26 -0100

Biz sizə ecazkar bir diyardan - Azərbaycandan, onun təkrarsız təbiətindən, çoxəsrlik mədəniyyətindən, tarixindən, bu diyarın qədim sakinlərindən - onun həyatından, müxtəlif mədəniyyətlərə və sivilizasiyalara məxsus elementləri ahəngdar şəkildə özündə birləşdirən adət və ənənələrindən söhbət açmaq istəyirik. Azərbaycan coğrafi addır. Bu ad bir tərəfdən bu ərazidə eradan çox-çox əvvəl yaşayan əhalinin əksəriyyətinin atəşpərəst olması ilə bağlıdır. Yəni bu ərazidə yaşayan əhali odu allah sayırdılar, oda tapınırdılar. "Azər" - od, atəş deməkdir. O biri tərəfdən, Azərbaycan ərazisində qədim zamanlarda türk soylu "Azər" sözündəndir. "Azər" - "az" və "ər" tərkibindən ibarətdir. Türk dillərində "az"ın yaxşı niyyət, uğurlu tale kimi anlamları var. "Azər" - yəni "ər kişi", "ər oğlu", "od qoruyan" deməkdir. Deməli "Azərbaycan" bu ərazidə yaşayan qədim türk dilli qəbilənin adından əmələ gəlmişdir.Azərbaycan dünyanın ən qədim insan məskənlərindən biridir. Bəşəriyyət bütün inkişaf dövrlərində bu torpaqda öz tarixini yaşamışdır. İnsanlığın ilk çağlarında Azərbaycanda insan məskənləri olmuşdur. Bugünkü bəşər mədəniyyətinin yaranması, tərəqqisi və dialektikasında Azərbaycanın öz yeri, öz payı vardır.Zaman uzun keçmişlərin bir çox arxeoloji və memarlıq abidələrini bizim üçün qoruyub saxlamışdır. Qədim daş kitabələr, əlyazmalar, əsrlərin dərinliklərindən yadigar qalmış xalça naxışları, onları oxumağı bacaranlara, başlıcası isə oxumaq istəyənlərə çox şey danışa bilər. Azərbaycanı tanımaq, onun haqqında həqiqəti bilmək üçün bu torpağa, onun adamlarına dost gözü ilə baxmaq gərəkdir. Azərbaycan qədim mədəniyyət ölkəsidir. Buraya köçüb gəlmış oğuz tayfaları həmin ərazidə əsrlər boyu təşəkkül tapıb sabitləşmiş, dərin köklərə malik mədəniyyətlə qarşılaşaraq, öz növbələrində bu mədəniyyəti ümumtürk mədəni ənənələri ilə zənginləşdirmişlər. Xalqımızın istedadı və yaradıcılıq qüdrəti "Kitabi-Dədə Qorqud", "Oğuznamə", "Koroğlu" və bir çox başqa epik abidələrdə təcəssüm etmişdir. Bu bərəkətli, səxavətli və mehriban torpaq bir çox mütəfəkkirlərin, filosofların, alimlərin, şairlərin, memarların, müsiqiçilərin, rəssamların beşiyi olmuşdur. Rəvayətə görə, Zərdüşt bu torpaqda dünyaya göz açmışdır. Azərbaycan torpağı bəşəriyyətə Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, Bəhmənyar, Nəsimi, Füzuli, Nəsirəddin Tusi, Şah İsmayıl Xətai, Molla Pənah Vaqif, A.Bakıxanov, M.F.Axundov, M.Ə.Sabir, C.Məmmədquluzadə, Hüseyn Cavid, C.Cabbarlı, Səməd Vurğun, Əliağa Vahid, Rəsul Rza kimi dahilər bəxş etmişdir. Doğma diyarın al-əlvan təbiəti Səttar Bəhlulzadə, Tahir Salahov, Toğrul Nərimanbəyov, Mikayıl Abdullayev və digər istedadlı fırça ustalarının boyakarlıq lövhələrində əksini tapmışdır. Xalq müsiqimiz, muğamlarımız Üzeyir Hacıbəyov, Müslüm Maqomayev, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Niyazi, Arif Məlikov kimi görkəmli bəstəkarları bu gün bütün dünyada səsləndirilən əsərlər bəstələməyə ruhlandırmış, Bülbül, Rəşid Behbudov kimi sehirli, ecazkar səsə malik müğənnilərə ilham vermişdir. Məşhur Azərbaycan xalçaları sanki təbiətin bütün rənglərini, boyalarını, tarixin bütün nişanələrini özündə təcəssüm etdirir. Bu gün onlar uçan xalçalar kimi, zaman və məkan hüdudlarını aşaraq Azərbaycandan çox-çox uzaq olan ölkələrə gedib çıxırlar. Dünyanın bir çox muzeylərində Azərbaycan ustalarının metal, keramika, ipək və ağacdan yaratdıqları dekorativ sənət nümunələri saxlanılır. Azərbaycanda elmin və maarifin çoxəsrlik tarixi vardır. 1919-cu ildə açılmış Bakı Dövlət Universiteti, 1945-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Elmlər Akademiyasının institutları respublikada elmin, təhsilin və mədəniyyətin inkişafında müstəsna rol oynamışlar. Bu gün respublika alimlərinin maraq dairəsinə Xəzərin dərinlikləri, kosmosun ənginlikləri, insan beyninin sirləri və s. problemlər daxildir. Onlarla ali məktəb və texnikumlar, minlərlə məktəb, kollec və litseylər, ilahiyyət məktəbi - budur bugünkü Azərbaycanın təhsil sisteminin mənzərəsi. Respublika alimlərinin həll etdikləri mühüm problemlərdən biri Xəzər dənizinin, Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinin ekologiyasının qorunub saxlanmasıdır. Alimlərin səyləri sayəsində onlarla qoruq - Qızılağac, Şirvan, Zaqatala, Ağgöl, Girkan və s. yaradılmışdır. Onilliklər boyu ölkə sənayəsini neftçıxarma, neft-kimya və neft emalı, kənd təsərrüfatını isə pambıqçılıq, üzümçülük, tərəvəzçilik və maldarlıq təmsil etmişdir. Azərbaycanın iqtisadiyyatını canlı orqanizmə bənzətsək, etiraf edilməlidir ki, onun damarlarından neft axır. Azərbaycanda yer altından neftin, yanar qazın çıxması bu yeri hələ qədim zamanlarda hər yerdə məşhur etmişdir. Azərbaycan ta qədimdən özünün əbədi yanan ocaqları, atəşgahları ilə məşhurdur. Abşeronda Yanardağ deyilən yer var. Naxçıvanda, Kəlbəcərdə, Masallıda, Lənkaranda, Babadağda… yerdən qaynar sular çıxır. Suraxanıda əbədi olaraq yanan və heç vaxt sönməyən Atəşgah vardır. Əsrlər boyu dünyanın uzaq-uzaq ellərindən oda inanan, oda tapınan atəşpərəstlər, hətta Hindistandan kahinlər odu axtara-axtara gəlib onu Abşeronda tapıblar və özlərinin baş məbədlərini burada - Suraxanı Atəşgahında yaratmışlar.Bu gün də "Azərbaycan" deyəndə göz önünə onun əsas sərvəti olan neft gəlir. Neft təkcə sərvət yox, həm də şöhrətdir. Uzaq zamanlarda bu diyara yer altından çıxıb gölməçələrdə qərar tutan xüsusi qoxusu, rəngi olan mayenin ardınca uzaq-uzaq ölkələrdən gəlirdilər. Min illər boyu tuluqlara doldurulmuş nefti Şərqə, Qərbə dəvə karvanları ilə aparırdılar. Azərbaycandan aparılan neftdən təkcə işıq üçün yox, həm də bir çox xəstəliklərdə qiymətli dərman kimi istifadə edirdilər. Əsrlər bir-birini əvəz etdikcə yaxın-uzaq ölkələrdə neftə olan tələbat durmadan artırdı. XIX əsrdən başlayaraq bütün dünyada sənayenin yüksəlişi ilə əlaqədar olaraq neftə olan ehtiyac görünməmiş bir sürətlə artdı. Həmin əsrdən başlayaraq neft məişət vasitəsindən çıxaraq siyasətə çevrilir. Tarixə elm-texnika əsri kimi daxil olmuş XX əsrdə isə neft məsələsi dünya məsələsinə çevrilir. Neft ölkələrində xüsusi neft siyasəti, neft strateqiyası meydana gəlir. Bu gün Azərbaycanda nəhəng enerji layihələri yerinə yetirilməkdədir. Xəzər dənizinin Azərbaycana aid olan hissəsində neft və qaz layihələri uğurla həyata keçirilir. Azərbaycan Xəzər dənizinin nəhəng enerji potensialını ilk mənimsəyən və regionun inkişafında keyfiyyətcə yeni iqtisadi modeli formalaşdıran, Avropa və Asiya arasında siyasi və ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsində, Qafqaz nəqliyyat dəhlizinin inkişafında, nəhəng layihələrin gerçəkləşməsində Xəzəryanı və Qafqaz regionunda mühüm rol oynayan bir dövlətə çevrilmişdir. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzünə və onun ağır nəticələrinə (Ermənistan Dağlıq Qarabağ və onun inzibati sərhədlərindən kənarda yerləşən 7 rayonu işğal edib. Ölkənin 8 milyonluq əhalisinin 1 milyonu qaçqın-köçkündür) baxmayaraq, ölkəmiz bütün potensialını səfərbər edərək demokratik inkişaf yolunda böyük uğurlar əldə etməkdədir. Azərbaycan mürəkkəb və sərt maneələri dəf edərək demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət quruculuğu və vətəndaş cəmiyyəti formalaşması istiqamətində mühüm və qətiyyətli addımlarını atmaqda davam edir. Hazırda Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT), Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı (ATƏT), Avropa Şurası (AŞ), Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB), GUAM, İslam Konfransı Təşkilatı (İKT), Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (QİƏT), İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) kimi beynəlxalq təşkilatların üzvü olmaqla bərabər, Avropa Birliyi, NATO, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, İslam İnkişaf Bankı və digər təşkilatlarla da fəal əməkdaşlıq edir, yeni-yeni kollektiv sənədlərə və beynəlxalq müqavilələrə qoşulur.