Tereqqi.tk

Azərbaycan Respublikasının İKT ilə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı

Sahib — Wed, 17 Sep 2008 18:34:22 +0000

Tarixi keçmişi, dini, mədəni və mənəvi dəyərləri ilə islam dünyasının ayrılmaz hissəsi olan Azərbaycanın 1991-ci ilin dekabr ayında İslam Konfransı Təşkilatına (İKT) üzv olması beynəlxalq aləmdə respublikamızın qarşısında yeni üfüqlər açdı. Belə ki, Azərbaycan İKT və ona üzv dövlətlərin ardıcıl dəstəyinə nail oldu.İlkin vaxtlarında İKT Baş katibliyi Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi ilə bağlı respublikamızın mövqeyini dəstəkləyən bəyanatlar verdiyi halda,

daha sonrakı mərhələdə İKT konfransları Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi haqqında kəsərli qətnamələr qəbul etmişdir. Bu qətnamələrdə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi birmənalı şəkildə Ermənistan Respublikasının Azərbaycan Respublikasına qarşı təcavüzü kimi qiymətləndirilir. İKT xarici işlər nazirlərinin 1993-cü ildə Karaçidə keçirilmiş XXI, 1994-cü ildə Kasablankada keçirilmiş XXII, 1995-ci ildə Konakridə keçirilmiş XXIII konfransları Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında münaqişə haqqında qətnamələr qəbul etmişdir. İKT xarici işlər nazirlərinin 1996-cı ildə Cakartada keçirilmiş XXIV konfransında müvafiq qətnamənin adı dəyişdirilərək, "Ermənistan Respublikasının Azərbaycan Respublikasına qarşı təcavüzü haqqında" adlandırılmışdır. O vaxtdan etibarən xarici işlər nazirlərinin bütün konfranslarında bu qəbildən olan qətnamələrin adı dəyişilməz qalmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, İKT dövlət və hökumət başçılarının 1997-ci ildə Tehranda keçirilmiş VIII, 2000-ci ildə Dohada keçirilmiş IX və 2003-cü ildə Malayziyanın Putracaya şəhərində keçirilmiş X konfransları eyni adlı qətnamələr qəbul etmişdir.
Əvvəlki qətnamələrdən fərqli olaraq, son qətnamələr xeyli təkmilləşdirilmiş, yeni bəndlər əlavə edilmişdir: "Bütün dövlətləri təcavüzkarı münaqişəni dərinləşdirməyə təşviq edən və Azərbaycan ərazilərinin işğalını davam etdirməyə imkan yaradan silah və döyüş sürsatı təchizatından imtina etməyə çağırır; İKT-yə üzv dövlətin ərazisi hərbi təchizatın tranziti üçün istifadə edilməməlidir; İKT-yə üzv dövlətləri və dünya birliyinin digər ölkələrini Ermənistan təcavüzünə və Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qoyulması üçün təsirli siyasi və iqtisadi təzyiqlərdən istifadəyə dəvət edir; hesab edir ki, Azərbaycan ona dəymiş ziyana görə kompensasiya almaq hüququna malikdir və bu ziyanın tam şəkildə ödənilməsi üçün məsuliyyəti Ermənistanın üzərinə qoyur; bu məsələ üzrə İKT-yə üzv dövlətlərin mövqeyi barədə ATƏT-in hazırkı sədrinə məlumat verməsini İKT Baş katibindən tələb edir" və s.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkənin İKT ilə əməkdaşlığı daha da gücləndirilib. 2006-cı ilin yayında İKT Xarici İşlər Nazirlərinin Bakı görüşündə, 2006-cı ilin dekabrında Dağlıq Qarabağ separatçı rejiminin keçirdiyi qanunsuz seçkilərlə bağlı, təşkilat Azərbaycanı müdafiə edən bəyanatlar verib. Azərbaycan-İKT əməkdaşlığının güclənməsinin əsas göstəricilərindən biri olaraq təşkilatın Xarici İşlər Nazirlərinin 33-cü sessiyası 19-21 itun 2006-cı ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində keçirilib. Qəbul olunmuş Bakı bəyannaməsində və İKT Xarici İşlər Nazirlərinin 15-17 may 2007-ci il 34-cü İslamabad görüşündə qəbul olunmuş qətnamə Ermənistanın Azərbaycana təcavüzünü ittiham edib. İKT Parlament Assambleyasının 2008-ci ilin fevralında Qahirədə keçirilən sessiyasında Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü pislənilib.
13-14 mart 2008-ci ildə Seneqalın paytaxtı Dakar şəhərində keçirilən İKT-nin 11-ci zirvə görüşündə çıxış edən Azərbaycan Xarici İşlər Naziri Elmar Məmmədyarov İKT üzvlərinin Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsində Azərbaycanın ədalətli mövqeyini müdafiə etməsindən razı qaldığını bildirib. O, üzv dövlətləri həmin gün BMT Baş Məclisində səsverməyə çıxarılan və Ermənistanın işğal altında saxladığı Azərbaycan ərazilərini azad etməyə çağıran qətnamənin qəbulu üçün səs verməyə çağırıb. Əksəriyyəti İKT üzvü olan ölkələrin səs verməsi ilə həmin qətnamə BMT-də qəbul olunub.

Samin Həsənov

Politoloq

Beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi: anlayışı, mahiyyəti və subyektləri.

Sahib — Sun, 29 Jun 2008 08:31:04 +0000

Ən geniş mənada təhlükəsizlik - ən vacib dəyərlərə qarşı yönəlmiş təhlükədən müdafiə deməkdir. Çox vaxt təhlükəsizlik anlayışı tərif edilərkən məhz müdafiə -vasitə, vəsait və təşkilat tədbirləri, institut, əməkdaşlarla sazişlərin mövcudluğu vurğulanır. Lakin müdafiənin təmin edilməsi bütövlükdə götürülmüş kompleksi təhlükənin xarakter və miqyası ilə müəyyənləşdirilir.Bu səbəbdən "təhlükəsizlik" anlayışı bir-birindən ayrlmaz olan "təhlükələr-onlardan müdafiə" cütlüyünü birləşdirir.

Təhlükəsizlik - mümkün zərələrdən müdafiə olunma imkanları, ziyanlı təsirlərin qarşısının alınması, həmçinin kompensassiya olunması imkanlarının məcmusudur.
Təhlükə ilə üzləşib müdafiəyə ehtiyacı olan obyektdən asılı olaraq, söhbət individual formada "insanın təhlükəsizliyi", "bir qrup insanın təhlükəsizliyi" (məsələn, etnik qruplar), "cəmiyyətin təhlükəsizliyi", dövlətlərin "milli təhlükəsizliyi", bir qrup dövlətin "regional təhlükəsizliyi" və ya "kollektiv təhlükəsizlik" (bu dövlətlər bir regiona daxil ola və ya hansısa birliyə üzv ola bilər) və nəhayət, dünya birliyinin "qlobal təhlükəsizliyi" haqqında gedə bilər.
İndi bir sıra alimlər təhlükəsizlik anlayışının genişləndirilməsinin, yəni insanların həyat fəaliyyətinin hərbi, iqtisadi, mədəni, ekoloji və digər tərəflərinin kompleks şəklində öyrənilməsi və tədqiq edilməsinin tərəfdarı kimi çıxış edir. Söhbət təhlükəsizliyin geniş təfsirindən gedir. Bununla belə nəzərə almaq lazımdır ki, bu sahələrin bir-biri ilə sıx əlaqə təşkil etməsi ilə yanaşı onların hər biri təhlükə xarakterindən, onlara müqavimət instrumentlərindən və digər sahələrdəki qanunauyğunluqlardan fərqlənən özünəməxsus təhlükə formaları, onlara göstərilən müqavimət vasitələri, təhlükə və ondan müdafiə vasitələri arasındakı qarşıdurmanın özünəməxsus məntiqinə malikdir. Məsələn, regional və qlobal böhranların qarşısının alınması məqsədilə qlobal ətraf mühitin qorunması və ya maliyyə axınlarına nəzarət, hərbi təcavüzə, qlobal terrorizmə, kütləvi qırğın silahlarının yayılmasına müqavimət problemlərinin həllindən fərqlənir. Dövlətlər arasında gedən iqtisadi rəqabətin məntiqi qızğın silahlanma məntiqindən fərqlidir.
Növlərinə və səviyyəsinə görə təhlükəsizliyin bir neçə növü vardır. Bunların arasında siyasi, iqtisadi, hərbi, ekoloji, mədəni təhlükəsizliyi və s. göstərmək olar.
Siyasi təhlükəsizlik dedikdə şəxsiyyət, cəmiyyət, millət və dövlətin maraqlarının xarici və daxili təhlükələrdən qorunması nəzərdə tutulur. Bunu təmin etmək uçün diplomatik, hərbi-siyasi, iqtisadi, ekoliji və digər məqsədəuyğun tədbirlər həyata keçirilməlidir.
İqtisadi təhlükəsizlik dövlətlərin insan orqanizmi üçün təhlükəli olan ərzaq məhsullarının, narkotik maddələrin və s.-nin ölkəyə daxil olmasının qarşısının alınması, eyni zamanda gömrük məntəqələrində iqtisadi nəzarətin yaradılması, xarici ölkələrin ticarət statusunun müəyyən edilməsi, valyuta nəzarəti və idxal-ixracat üzərində nəzarətin yaradılmasını və s.-ni əhatə edir. Fransız politoloqu A.Bofrun və Q.Butinin fikrinə görə iqtisadi üstünlük dövlətin təhükəsizliyinin başlıca amilidir.
Ekoloji təhlükəsizlik ətraf mühitə nəzarət (təbii resurslar, su, atmasfer, torpaq, bitki və heyvan aləmi) və ekoloji böhran və faciələrin baş verməsinin qarşısını almaq üçün tədbirlərin hazırlanmasını özündə ehtiva edir. Ekoloji təhlükəsizliyin əsas şərtlərini aşağıdakı kimi vermək olar:
- təbii mühitin mühafizə edilməsi və yaxşılaşdırılması;
- təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə olunması;
- təbii mühitin sağlam şəraitdə gələcək nəsilə verilməsi.
İnformasiya təhlükəsizliyi: XXI əsr informasiya əsri kimi sosial-siyasi proseslərə güclü təsir edir. Müasir dövdə informasiya cəmiyyətin və insan fəaliyyətinin bütün sahələrini, o cümlədən milli təhlükəsizlik strategiyasının həyata keçməsini əhatə edir. Əhalinin düzgün informasiya alması təhlükəsizliyin mühüm amillərində biridir. İnformasiya cəmiyyət və dövlət, dövlətlərarası, insanlararası münasibətləri tənzim edir. İnformasiya vasitəsilə insanlar qlobal və regional prosesləri dərk edir. İnformasiya gərgin zehni əmak, işgüzarlıq, həyat təzində intizamlılıq yaradır. Güclü informasiya sistemi yaradan dövlət özünün milli təhlükəsizliyini təmin edir. İnformasiyaya yiyələnə bilməyən dövlət dünyanın siyasi və iqtisadi proseslərindən geri qalır. İnformasiya cəmiyyət üzvlərinin siyasi mədəniyyətini və intellektual səviyyəsini yüksəldir. İnformasiyada üstün olan dövlət xarici siyasətdə, beynəlxalq münasibətlərdə üstünlüyə malikdir. Güclü informasiya kəşfiyyat xarakterli məlumatları əldə etməyə və ölkənin təhlükəsizliyini təmin etməyə imkan verir.
Demoqrafik təhlükəsizlik: Demoqrafiyada baş verən mənfi proseslərin əsas səbəbi: - sosial-iqtisadi böhran, işsizlik, həyat səviyyəsinin aşağı olması, qaçqınlıq, ərzaq məhsullarının keyfiyyətinin aşağı olması, ekoloji tarazlığın pozulması miqrasiya proseslərinin tənzim edilməsindən irəli gəlir. Demoqrafik təhlükəsizlik də məhz bu mənfi proseslərin, məlum təhlükələrin qarşısının alınması yollarını nəzərdə tutur.
Bəşəriyyət tarixinin bütün dövrlərində bu gün "beynəxalq təhlükəsizlik" rubrikası altında birləşdirilmiş məsələlərin müzakirəsi zamanı "müharibə" və "sülh" terminlərindən istifadə olunurdu. Müharibə bəşəriyyətin, insanların həyatının qaçılmaz bir hissəsi kimi, çox vaxt pislik, lakin qaçılmaz pislik kimi qiymətləndirilirdi. Təhlükəsizlik termini Birinci Dünya müharibəsindən sonra geniş şəkildə istifadə edidi. O zaman ilk dəfə olaraq, müharibələrin son dərəcə dağıdıcı olması səbəbindən beynəlxalq səylərin müharibələrin qarşısının alınmasına, yəni onlara qarşı təhlükəsizliyin təmin edilməsinə xidmət edən məsələlərə dair geniş beynəlxalq konsensus formalaşmışdı. Bu termindən Millətlər Liqasının sənədlərində, məsələn Avropada kollektiv təhlükəsizlik konsepsiyasının işlənib hazırlanması ilə əlaqədar istifadə olunmağa başlandı. Bu tərəfdən o, ənənəvi olan sülh və müharibənin olmaması terminlərinin sinonimi kimi işlənirdi. Digər tərəfdən isə sülhün qorunmasına xidmət edən, müharibəyə gətirib çıxara bilən şəraitlərin qarşısın alan sazişlərin imzalanmasından, prinsiplərin institut və prosedurların yaradılmasından ibarət olan geniş bir sahəni əhatə edir, başqa sözlə desək, müharibənin qarşısını alan profilaktik tədbirlərdən ibarət idi.
Daha dağıdıcı olan İkinci Dünya müharibəsindən sonra bu məsələ daha da aktual oldu. Ən ümumi şəkildə beynəlxalq təhlükəsizliyin müasir izahı BMT-nin yaradılması zamanı, təşkilatın Nizamnaməsinin birinci fəslində tərtib edilmişdi. Onun başlıca məqsədi belə müəyyənləşdirilir:
- Beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyi qorumaq və bu məqsədlə sülhün təmin edilməsi işində yaranan təhlükənin qarşısını almaq və onu ləğv etmək, təcavüz aktlarını yatırtmaq üçün səmərəli kollektiv tədbirlər keçirtmək. ədalət və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə uyğun olaraq sülh vasitələrilə beynəlxalq münaqişələrin və sülhün pozulmasına gətirib çıxara bilən halların həll edilməsi və ya yoluna qoyulması.
"Təhlükəsizlik" anlayışı 1940-cı illərin sonu - 1950 - ci illərin əvvəlində geniş yayılmışdır. Soyuq müharibə şəraitində, xüsusilə yeni nüvə məkanında hərbi qarşıdurmanın beynəlxalq münasibətlərin başlıca sahəsinə çevrildiyi bir dövrdə bu termindən silahlara nəzarət, strategiya və texnologiyalara dair aparılan hərbi-mülki tədqiqatlar sahəsinin göstərilməsi və ifadə olunması üçün istifadə edilməyə başlandı.
Beynəlxalq təlükəsizliyə dair kurslar, universitet proqramları ayrılmaz hisəsinə çevrilmiş, bu tematika isə sürətlə artan elmi-tədqiqat mərkəzlərində aparılan araşdırmaların mərkəzi predmetini təşkil etmişdi. "Təhlükəsizlik" məfhumu daha bir sahəni əhatə edirdi. Bu soyuq müharibə illərində hərbi-siyasi qarşıdurma şəraitində dövlət və cəmiyyətin hərbi, iqtisadi, ideoloji və digər resursların səfərbər edilməsinə yönəlmiş fəaliyyət idi. 1947-ci ildə qəbul edilmiş "Milli təhlükəsizlik qanunu"na əsasən bu məqsədlə ABŞ-da dövlət hakimiyyəti orqanlarının radikal islahatı keçirildi. Adıçəkilən qanuna müvafiq olaraq, müdafiə nazirliyi, Mərkəzi kəşfiyyat idarəsi, maddi və insan resurslarının səfərbər edilməsi üzrə idarə və Baş hərbi-siyasi orqan olan Milli Təhlükəsizlik Şurası yaradıldı. İndiki dövrdə beynəlxalq və milli təhlükəsizlik sahəsi hər bir dövlətin mərkəzi fəaliyyət sahəsi, daxili-siyasi mübarizə, vətəndaş cəmiyyətinin diqqəti, elmi araşdırmalar predmetidir. Bu isə, öz növbəsində, təkcə mütəxəssislər tərəfindən deyil, geniş vətəndaş kütləsi tərəfindən də milli və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlərinə düşünülmüş yanaşma göstərməklərini tələb edir. Məhz bu səbəblərdən beynəlxalq və mili təhlükəsizlik problemləri təhsil institutları proqramlarının, mütəxəssislərin və geniş oxucu kütləsinə ünvanlanmış nəşrlərin bir hissəsinə çevrilir.
Soyuq müharibədən beynəlxalq təhlükəsizliyin yeni mərhələsinə keçid prosesi də istisna deyil. Bəşəriyyət nəzərlərini "arxa görüntülü güzgüdən" çəkməyərək, özlərinə gələcək beynəlxalq təhlükəsizlik sistemini soyuq müharibənin antitezası kimi, soyuq müharibənin təkrarlanmayacağını təmin edən şərt kimi təsəvvür edərək soyuq müharibədən uzaqlaşırdı.
XXI əsrin əvvəllərində soyuq müharibədən uzaqlaşan dövlətlər qarşısında yeni təhlükələr baş qaldırmayana kimi belə davam edirdi. Bu zaman dərk edildi ki, beynəlxalq təhlükəsizlik sahəsində dərin "tektonik" miqyaslı hərəkətlər baş verir, onun təmin edilməsi isə yeni maddi-texniki baza, yeni hərbi-siyasi instrumentlər və beynəlxalq hüquqi-təşkilat strukturunun olmasını tələb edir.
Beynəlxalq təhlükəsizliyin bugünkü vəziyyəti "soyuq müharibədən sonrakı təhlükəsizlik" kimi müəyyənləşdirilir. Bu fikir aşkar olan bir faktı vurğulayır - indiki beynəlxalq təhlükəsizlik soyuq müharibə illərində fəaliyyət göstərdiyi qanunlardan fərqli qanunlar əsasında inkişaf edir. Lakin o, başlıca suala cavab vermir: əvvəlki mərhələdə fəaliyyət göstərən təhlükəsizliyi əvəz edən beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi hansı qanunauyğunluqlar əsasında inkişaf edir? Yaranmaqda olan yeni beynəlxalq münasibətlərin xüsusiyyətlərinin dərk edilməsi üçün indiki vəziyyət genezisinin kompleks şəkildə öyrənilməsi, onun miqyaslı və uzunmüddətli proseslərinin aydınlaşdırılması, vacib problemlərin əsas iştirakçıların maraqlarına uyğunluqlarının və konfliktlərinin aydınlaşdırılması vacibdir.
Müasir dövrdə həm də təhlükə mənbələri adı altında bir anlayış da nəzərə çarpır. Təhlükə mənbələri - özündə müəyyən vaxtda və şəraitdə ziyanlı xüsusiyyətlər ehtiva edən faktorların və şərtlərin məcmusudur. Mənşəyinə görə təhlükə mənbələri təbii, texnoloji və sosial ola bilər. Mənfi təsirin ehtimal dərəcəsinə görə real və potensial təhlükə mənbələri vardır. Subyektiv faktor və ünvanlı istiqamətlənmədən asılı olaraq sərfəli olmayan şərtlərin yaranmasında adətən aşağıdakı anlayışlar qeyd edilir:
- Çağırış: Elə bir haldır ki, heç də tamamilə təhlükə törətmir, lakin reaksiya tələb edir.
- Risk: Subyektin fəaliyyəti nəticəsində arzuolunmaz və yaxşı olmayan nəticələrin baş verməsi mümkünlüyü.
- Təhlükə: Dərk olunan obyektiv və subyektiv faktorların təsiri nəticəsində kiməsə və nəyəsə ziyan vurma mümkünlüyü.
XXI əsrin əvvəlində beynəlxalq təhlükəsizlik üçün yeni təhlükələr formalaşdı. Hərbi cəhətdən qüdrətli olan dövlətlər arasında rəqabətdən doğan köhnə təhlükələr arxa plana çəkilməyə başladı. Demək olar ki, "köhnə" təhlükələrin əksəriyyəti bu gün "yuxulu" vəziyyətdədir. Nüvə qarşıdurmasına və adi silahların istifadəsi ilə aparılacaq müharibələrə gətirib çıxara bilən təhlükələr "köhnə" hesab edilir.
"Yeni" təhlükələr beynəlxalq terrorizm, kütləvi qırğın silahlarının yayılması, onların çatdırılması vasitələri və daxili hərbi münaqişələrdən ibarət üçlük aid edilir. [28; 58] "Beynəlxalq hərbi müdaxilə" fenomeni də onlara yaxındır. Beynəlxalq təhlükəsizlikəzi hallarda bu fenomen yaranmış beynəlxalq təhlükənin neytrallaşdırılması kimi çıxış edir, digər hallarda isə özüdə ciddi təhlükə yaradır. Bu təhlükələr əvvəllər də mövcud idi. Lakin o zaman onlar "köhnə" təhlükələrin kölgəsində qalırdı. Son illər onların prioritetinin artması bu təhlükələrin daxili potensialının və yetriə biləcəyi xətərin inkişafı ilə izah edilir.
Beynəlxalq terrorizm "yeni" təhlükələr üçlüyünün əsas hissəsini təşkil edir. Terrorizm anlayışı siyasi dövriyyəyə Fransız inqilabı dövründə daxil edilib, lakin mülki əhalini qorxuzma üsulları hələ Qədim Romada tətbiq edilirdi. İlkin olaraq terror hakimiyyət və ya dövlət tərəfindən mövcud siyasi rejimin satqınları kimi qələmə verilən öz real və potensial siyasi rəqiblərinin məhv edilməsi və qorxudulması üçün istifadə edilirdi. Son illər terrorizmin yeni xassələri formalaşır. Əvvəllər də ayrı-ayrı ölkələrdə özünü biruzə verən lokal haldan o, iştirakçılarının tərkibi və əməliyyatların keçirilməsi coğrafiyasına görə dövlət sərhədləri bilməyən qlobal transmilli hərəkata çevrilib. Beynəlxalq terrorizmin yeni xüsusiyyətləri qlobal hərəkatın köklərinin milli ənənələrlə birləşməsi ilə zənginləşir. Bu hərəkatın təşkilat strukturu da inkişaf etmişdir. Bu struktur "klonlaşmaq" bacarığına qədər olan muxtar və təşəbbüslü təşkilatların şəbəkə prinsipi üzrə qurduğu əlaqələrə əsaslanır. U.Ben-Ladenin başçılıq etdiyi "Əl Qaidə" təşkilatından ilkin stimul alan beynəlxalq terrorizm hərəkatı özü-özünə inkişaf etmək və yer kürəsinin müxtəlif nöqtələrindəki yerli şəraitə uyğunlaşmaq bacarığına yiyələndi.
Beynəlxalq terrorizmin yaratdığı təhlükənin qlobal xarakteri onunla mübarizədə beynəlxalq səylərin birləşdirilməsi məsələsini qaldırdı. Qeyd etmək olar ki, dünya birliyi ümumilikdə beynəlxalq terrorizmin qəbuledilməz olması və onunla mübarizənin vacibliyi haqqında fikirlərin ətrafında terrorizm əleyhinə geniş koalisiya yaratmağa nail oldu. Lakin bu birliyi zəiflədən və parçalayan proseslər də müşahidə edilir.
Ön plana çəkilən və yeni xüsusiyyətlər qəbul edən digər təhlükə kütləvi qırğın silahlarının real və potensial yayılma kompleksi ilə bağlıdır. Bu təhlükənin aktuallığının kəskin dərəcədə artması onun beynəlxalq terrorizmlə birləşmə ehtimalı ilə izah edilir. Bununla əlaqədar bu təhlükənin və onunla aparılan mübarizənin sahəsi də dəyişmiş və genişlənmişdir.
Əgər əvvəllər belə təhlükə dövlətlərdən irəli gəlirdisə, indi bu təhlükənin mənbəyi qeyri-dövlət iştirakçı şəxsləridir. Əvvəllər dövlətlər arasında fəaliyyət göstərən beynəlxalq terrorizmlə bağlı həvəsləndirmə və cəzalandırma tədbirləri qeyri-dövlət iştirakçılarına təsir edə bilmirdi. Terroristlərə hansısa üstünlüklər təklif edib onlarla bu cür silahların istifadəsindən imtina etmək barədə razılıq əldə etmək olmur. Onlar bu silahlara yiyələnməklə siyasi məqsədlərə nail olmaq marağındadır. Bir sözlə, əvvəllər dövlətlərarası formatda işləyən yayılmanın qarşısının alınmasının rasional məntiqi bu sahədə artıq işləmir.
Kütləvi qırğın silahlarının qeyri-dövlət şəxsləri tərəfindən əvvəllər cüzi olan oğurlanma təhlükəsi kəskin şəkildə artdı, bunun nəticəsində isə belə silah və onun komponentlərinin fiziki müdafiəsi problemi ortaya çıxdı. Əgər əvvəllər söhbət belə silahlara yiyələnməkdən gedirdisə, bu gün bu problemin nəticələri kütləvi qırğın silahlarının istifadəsinin nəticələrinə yaxın olan sülh vaxtında nüvə, kimyəvi və digər obyektlərin dağıdılmasına gətirə biləcək təhlükə ilə tamamlanır. Eyni zamanda ənənəvi nüvə yayılmaması sistemi sərhədlərinin açılması baş verdi. Yeni dövlətlər nüvə silahlarına yiyələnməyə başladı. Bu regional nüvə silahlanmasına təkan verir, əvvəllər nüvə silahı istehsalını planlaşdırmayan dövlətlər qarşısında belə silahların istehsalı haqqında məsələ qaldırırdı. Bununla yanaşı yeni sahib tapmış nüvə silahlarının taleyi nigarançılıq doğurur. Məsələn, Pakistandakı siyasi qeyri-sabitlik qanuni bir sual doğurur: ölkədə hakimiyyət beynəlxalq terrorizmə yaxın olan radikal islamçı müxalifətin əlinə keçsə, nüvə silahı kimin əlinə keçəcək? Bəzi dövlətlər öz irrasional davranışı ilə (bu kütləvi qırğın silahlarının yayılması məsələsinə də aid edilə bilər), beynəlxalq terrorizmə göstərdikləri simpatiyaları ilə məlumdurlar. Bəzi dövlətlər isə hətta terroristlər ilə əməkdaşlıq da edir. Son illər kütləvi qırğın silahlarının yayılmasına xidmət edən yarıdövlət, yarımictimai gizli transmilli şəbəkələrin formalaşması təhlükəsi var.
Aleksey Arbatov - xarici müdafiə siyasəti şurası üzvünün fikrincə beynəlxalq təhlükəsizliyin əsas problemi kütləvi qırğın silahlarıdır. Ən başlıcası nüvə silahıdır. Əgər terror təşkilatları onu ələ keçirsələr bu bizim sivilizasiyanın sonu ola bilər.
Daxili silahlı münaqişələr təhlükəsi indi yeni ölçü qəbul edir. Soyuq müharibədən beynəlxalq təhlükəsizliyin müasir vəziyyətinə keçid əvvəllər Moskva və Vaşinqton tərəfindən qidalandırılan bir sıra konfliktlərin sönməsi ilə müşayiət edilir. Xarici stimullardan azad olmuş digər konfliktlər öz daxili lokal dinamikasını qoruyub saxlamışdılar. Daxili silahlı münaqişələrin prinsipial şəkildə yolverilməz olması haqqında geniş beynəlxalq konsensus formalaşmağa başladı. Bunun bir sıra səbəbləri var. Başqa təhlükələrdən gələ biləcək xətərlə yanaşı daxili silahlı münaqişələr qlobal miqyasda ən çoxsaylı insan qurbanlarının səbəbidir. Son dövrdə onlar digər aparıcı təhlükələrlə, ilk növbədə beynəlxalq terrorizmlə, qeyri-qanuni narkotik daşınması, qeyri-qanuni silah alveri, mütəşəkkil beynəlxalq cinayətkarlıqla daha sıx birləşməyə meyl göstərir. Daxili silahlı münaqişələrin zonaları, bir qayda olaraq, yer kürəsinin iqtisadi cəhətdən ən kasıb rayonlarıdır. Orda aparılan hərbi əməliyyatlar humanitar yardımın göstərilməsi üçün başlıca, bəlkə də yeganə maneədir. Mülki əhalinin hüquqlarının pozulması, məsələn, etnik təmizləmələr kütləvi hal alır. Demək olar ki, hər yerdə daxili silahlı münaqişələr biləvasitə və ya dolayı yollarla qonşu dövlətləri və əcnəbi könüllüləri öz dairəsinə cəlb edir.
Beynəlxalq münasibətlər sisteminin formalaşmasının və inkişafının 1945-ci ildən - İkinci Dünya müharibəsinin başa çatması və BMT-nin yaranmasından başlanan növbəti dövrü soyuq müharibədən ABŞ və onun Qərb mütəfiqlərinin tam qalib çıxması ilə başa çatır. 90-cı illərdən başlayaraq, beynəlxalq münasibətlərin nəinki özü, sistemi və xarakteri dəyişir, həm də onun öyrənilməsi və tədqiqi praktikası yeniləşir.
Uzun müddət sovet tarixşünaslığı beynəlxalq aləmi yalnız dövlətlərarası münasibətlər meydanı kimi təsvir edir və beynəlxalq münasibətlər sistemini yalnız bu səpkidə öyrənirdi.
Müasir beynəlxalq münasibətlərin əsas tendensiyalarından biri beynəlxalq təhlükəsizlik tələblərinin, qlobal və lokal terrorizmə qarşı mübarizənin ümumdünya siyasəyi səviyyəsinə qaldırılması hesab oluna bilər. Bu prosesin əsas xarakterik xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, dünyada başda ABŞ olmaqla, vahid antiterror koalisiyasının yaradılması prosesi həyata keçirilir və keçmişdə hansı hərbi və siyasi blokda iştirak etməsindən asılı olmayaraq, dövlətlər iki meyara görə qruplaşır. Bir qrup ABŞ-ın təsiri ilə terrorizmə qarşı mübarizə cəbhəsində yer tutursa, digərləri terroru dəstəkləyən ölkələr sırasına aid edilirlər.
Beynəlxalq sistemdə bir-bir dövlətlərin və ya dövlət qruplarının qarşılıqlı gücdə olması müxtəlif şəkil ala bilər. Bunları aşağıdakı kimi göstərmək olar:
1) Gücün tək əldə mərkəzləşdiyi və mərkəzləşmiş olan gücün üstündə başqa bir gücün olmadığı bir sistem. Dünya tarixində bu cür sistemlərə müxtəlif dövrlərdə rast gəlinmişdir. Misal üçün Roma imperatorluğu dövrünü belə bir sistemin ən aydın bir şəkildə var olduğu bir tarixi mərhələdir.
2) İkinci sistem növü bir-birinə yaxın gücdə bir çox dövlətin və ya dövlət qrupunun iştirakı nəticəsində ortaya çıxır. XIX əsr Avropası belə idi. Bu yüzildə başlıca dövlətlərin gücü bir-birinə yaxın olduğu üçün, Roma imperatorluğu dövründə olduğu kimi bir dövlətin obiriləri üzərində üstünlüyü yox idi. Belə vəziyyətlərdə dövlətlərin olduqca geniş bir hərəkət sərbəstlikləri olmaqdadır.
3) İkiqütblü dünya sistemidir. Əsgəri güc və diplomatik nüfuzlu iki blok liderinin əlində elə cəmlənmişdir ki, lider vəziyyətindəki bu dövlətlər daha kiçik obiri gücləri - ya bunları xaricə qarşı qoruyaraq, ya təhdid edərək, ya da yardım ilə - ətraflarında tutarlar. İkinci dünya müharibəsinin sonundan 1950-ci illərin ortalarına qədər bir yandan ABŞ ilə, digər tərəfdən Sovetlər Birliyinin ətrafında yığılmış olan dünyanın ən önəmli gücləri belə bir sistem meydana gətirmişdilər.
4) Nəhayət, dördüncü növ beynəlxalq sistem çoxqütüblü dünya modelidir. Hazırki dövrdə dünya belə bir güc quruluşuna sahibdir. 1950-ci illərdən sonra Çinin böyük bir güc olaraq ortaya çıxması, ABŞ, Sovetlər Birliyi və Çinin liderlik etdikləri üç qütüblü bir dünya meydana gətirmişdir.
Müasir beynəlxalq sistemi keçmişdəki sistemlərdən ayıran bir çox xüsusiyyətlər vardır. Bunlardan biri nüvə silahlarının ortaya çıxardığı vəziyyətdir. Həqiqətən nüvə silahları Şərq və Qərb arasında elə qorxulu bir tarazlıq yaratmışdır ki, mütəxəssislər bu vəziyyəti klassik "güc tarazlığı" anlayışı ilə anlatamayacaqlarını düşünərək buna "ilğı tarazlığı" demişlər. Bu "ilğı tarazlığı" sistemi içində ümumi müharibə ehtimalı tamam ortadan qalxmasa belə, bunun çox azalmış olduğu qənaəti yayğındır. Müasir beynəlxalq sistemin ikinci xüsusiyyəti 1950-ci illərdən bu yana çox sayda dövlətin əmələ gətirdiyi bir əlaqəsizlər qrupunun ortaya çıxmasıdır. Bu dövlətlər qrupu görüşlərinin və problemlərinin özlərinə qəbul etdirmək və yaymaq istədikləri üçün Qərb və Şərq bloklarını qınamaqdadır. Nəhayət, müasir beynəlxalq sistemin üçüncü xüsusiyyəti bəzi dövlətlərin beynəlxalq sistemin quruluşunda və prosesində dəyişikliklər meydana gətirmək və uzun müddətli ideoloji məqsədlərini gerçəkləşdirmək üçün girişdikləri səylərdir. Bu səylərdə ilk hədəf sabit olmayanları diplomatik böhran və əsgəri toqquşmalar yaratmaqdır.
Beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi dövlətlər, beynəlxalq təşkilatlararası dövlətlərin və xalqların kollektiv təhlükəsizliyini təmin edən siyasi-diplomatik, hərbi, iqtisadi və ictimai tədbirlər sistemidir. Beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi qlobal və regional ola bilər. O, benəlxalq münasibətlərin praktiası, beynəlxalq təcrübə və əldə olunmuş razılaşmalar əsasında formalaşır. Beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi hərbi toqquşmaların qarşısını almaq üçün özünə təhlükəsizliyin əsas prinsiplərini, dövlətlərarası mexanizmlər və strkturlar, beynəlxalq hüquqi normalar, çoxtərəfli sazişlər, siyasi, iqtisadi, hərbi-strateji qarşıdurmaların siyasi yolla həlli, eləcə də informasiya və hərbi fəaliyyət üzərində nəzarətin həyata keçirilməsini ehtiva edir.
Həmçinin onu da qeyd etmək lazımdır ki, prinsiplərin reallaşması və müharibə xəbərdarlığının olmasına əsaslanan bir sistemdir.
Beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin mühüm elementi Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) hesab olunur və onun qərarlarının əsas realizə üsulu sülhməramlı qüvvələr, siyasi, iqtisadi və hərbi sanksiyalar, eləcə də hərbi birləşmələr və bütün növ hərbi mübarizə üsullarının məhdudlaşdırılmasısır.
Regional təhlükəsizlik sistemləri - regional səviyyədə təhlükəsizliyin təmini üçün tədbirlər kompleksidir. Burada Avropa təhlükəsizlik sistemi, Asiya-Sakit okean təhlükəsizlik sistemləri mövcuddur.
Asiya-Sakit okean regionunun təhlükəsizlik sistemi region ölkələrinin təhlükəsizliyini təmini üçün yaradılıb. Region ölkələri arasında və digər dövlətlərlə təhlükənin önlənməsi və ləğv edilməsi yönündə aparılan birgə fəaliyyətə əsaslanır. Burada əsas yeri ABŞ, Rusiya, Yaponiya, Hindistan, Pakistan, Cin arasında münasibətlər təşkil edir. Regionda təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsində kütləvi qırğın silahlarına malik olan ÇXR, Hindistan və Pakistan arasında münaqişəli vəziyyətin mövcudluğu təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi qarşısında əngəldir. Region ölkələrində Avropa ile müqayisə edilə biləcək qədər adi silah arsenalı cəmlənib. Bunlara əlavə olaraq İran, Sudan, Suriya və Fələstin muxtariyyatını ABŞ terrorizmə dəstək verməkdə günahlandırır. Öz növbəsində bütün Ərəb dövlətləri İsraili açıqca ittiham edirler. Dövlət təhlükəsizlik sistemi hər bir dövlətin təhlükəsizlik xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması ilə şərtlənən kompleks tədbirlər sistemidir. Hər bir konkret situasiyada xarici və daxili milli təhlükəsizliyin qorunmasına yönəlik fəaliyyətlər onun konstitusiyası və hərbi doktrinasının tələblərinə əsaslanır.
Beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin subyektləri. Müasir beynəlxalq münasibətlər və dünya siyasəti çox mürəkkəb bir sistemdir. Bu sistemdə iştirak edən aktorların (fəaliyyətdə olan subyektlərin) sayı getdikcə artır və genişlənir. Əgər Vestfal sistemindən başlanmış XX əsrin başlanğıcına kimi beynəlxalq qarşılıqlı əlaqələrin iştirakçısı kimi əsasən dövlətlər və onların koalisiyası çıxış edirdisə, müasir dövrdə bu əlaqələrin aktorlarının sayı getdikcə artır. Bunların sırasında beynəlxalq qurumlar, hökumətlərarası və qeyri-hökumət təşkilatları, transmilli korporasiyalar və dövlətdaxili regionlar xüsusi fərqlənir. Bu qurumlar müasir müasir dünyada həm pozitiv, həm də neqativ rol (beynəlxalq terror, narkobiznes, dini fanatizm və s.) oynayaraq milli dövlətlərlə birlikdə beynəlxalq münasibətlər, beynəlxalq hüquq və qloballaşmanın əsas aktorlarına çevrilirlər.
Müasir beynəlxalq münasibətlərin əsas aktorlarından biri beynəlxalq dövlətlər və hökumətlərarası təşkilatlar (BHAT) hesab olunur. Bu təşkilatların yaranması dünyanı lərzəyə salmış İkinci Dünya müharibəsindən sonra başlanmış və dövlətlərin qarşısında duran ümumi beynəlxalq problemlərin həllinə yardım vəzifəsi daşımışdır.
Milli dövlətlər tərəfindən beynəlxalq müqavilə əsasında yaradılan, bütün üzv ölkələr üçün vahid beynəlxalq hüquq normalarının və qarşılıqlı fəaliyyət prinsiplərinin formalaşmasında biləvasitə iştirak etmiş və beynəlxalq qaydaların mənbəyi hesab olunan ilk belə təşkilat BMT hesab ounur.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı bu gün mövcud dünya düzəninin və dünyada sülh və təhlükəsizliyin saxlanılması üçün cavabdeh olan yeganə səlahiyyətli təşkilatdır. Hüquqi baxımdan BMT Təhlükəsizlik Şurası beynəlxalq təhlükəsizliyin qarantı olub, qərarları məcburi icra tələb edən təşkilatdır. Yalnız onun təhlükəsizliyi pozan dövlətlərə qarşı sanksiyalar və lazım gəlsə zor tətbiq etmək səlahiyyəti var. Lakin BMT əvvəllər Sovet İttifaqı ilə Amerika qarşıdurması üzündən «soyuq müharibə» bitdikdən və xüsusilə də SSRİ-nin dağılmasından sonra yeganə superdövlət olan ABŞ-ın iradəsindən asılı olması nəticəsində obyektiv və effektli fəaliyyət göstərə bilmir. ATƏT, Avropa Şurası və digər təşkilatların qərarları konsensus əsasında qəbul edilir və əsasən tövsiyyə xarakteri daşıyır. Bu təşkilatların qərarları tövsiyyə xarakteri daşıdığından onların sanksiyalar və ya güc tətbiq etmək səlahiyyətləri yoxdur. Bu regional təşkilatların əsas vəzifəsi dünyada və regionda təhlükəsizliyin qorunması və əməkdaşlıq problemlərini müzakirə edib ümumi mövqelər müəyyən etməklə dünya və regional düzəni tənzimləyəcək qanunlar sistemi müəyyənləşdirməkdən ibarətdir. BHAT-lar müasir beynəlxalq münasibətlərin mühüm amili kimi dövlətlərarası əlaqələrin müxtəlif istiqamətlərini əhatə edən siyasi, iqtisadi, hərbi, sosial, mədəni, informasiya, ekoloji və s. problemlər ilə məşğul olurlar. Bunların arasında da BMT, ATƏT kimi universal təşkilatlarla yanaşı, Beynəlxalq Səhiyyə Təşkilatı (BST), Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA), YUNESKO (Mədəni İrsin Qorunması Üzrə Beynəlxalq Təşkilat) və s. kimi konkret sahələrlə məşğul olan funksioanal BHAT-lar mövcuddur.
Müasir beynəlxalq münasibətlərin əsas və yeni aktorlarından biri də qeyri-hökumət təşkilatlarıdır (QHT). Bu təşkilatlar həm beynəlxaq, həm də lokal statusla BHAT-larla bərabər müasir dünya siyasətində mühüm mövqeyə malikdirlər. QHT-lər sırasında beynəlxalq QHT-lər xüsusi seçilir. BQHT-lər BMT-nin Nizamnaməsinin yaranması və sonrakı əsas sənədlərinin qəbul edilməsində mühüm rol oynamış və bu təşkilatın fəaliyyətində bugün də yaxından iştirak edirlər.
Bu gün beynəlxalq hüquq sahəsindəki böhran daha da gərginləşir. Bu böhran iştirakçı şəxslərin beynəlxalq təhlükəsizlik sahəsində atdığı addımlara ciddi təsir göstərir. Bir qayda olaraq Bəşəriyyət tarixində böyük beynəlxalq müharibələrin hamısı sülh sazişlərinin imzalanması və yeni təşkilati-hüquqi beynəlxalq münasibətlər sisteminin yaradılması ilə bitirdi. Soyuq müharibənin qurtarması bu qaydadan istisna oldu. Dünya birliyi İkinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra yaradılmış və özəyi Birləşmiş Millətlər Təşkilatından ibarət olan təşkilati-hüquqi sistemin səmərəliliyinin bərpa edilməsi yolu ilə getdi. Lakin indi bu sistemin, xüsusilə BMT-nin fəaliyyətinin səmərəsiz olması haqqında fikir geniş yayılıb. Əgər bu təşkilatın, xüsusilə Təhlükəsizlik Şurasının soyuq müharibə şəraitində və onun başa çatmasından sonrakı fəaliyyətini müqayisə etsək, bu səmərəliliyin artması şübhə doğurmaz. Təhlükəsizlik Şurasında beynəlxalq təhlükəsizliyin vacib məsələlərinə dair konsensus səsvermələrinin kəskin şəkildə artması və Təhlükəsizlik Şurasının daimi iştirakçılarının öz veto hüquqlarından istifadə hallarının azalması bu fikrin əyani təsdiqidir. Lakin bununla belə, BMT-nin səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi zamanı, bu gün beynəlxalq təhlükəsizlik sahəsindəki yeni problemlərin həllində pessimist fikirlər özünü doğruldur.
Soyuq müharibənin bitdiyindən sonra dünya birliyinin BMT-nin Nizamnaməsində bəyan edilmiş prinsiplərə dair konsensusun bərpası yarımçıq xarakter daşıyırdı. 1999-cu ildə Yuqoslaviyaya və 2003-cü ildə İraqa hərbi müdaxilələr haqqında qərarların BMT Təhlükəsizlik Şurasının fikri nəzərə alınmadan qəbul edilməsi bu təşkilatın və beynəlxalq təhlükəsizlik sahəsinin tənzimlənməsi prinsiplərinin səmərəliliyini azaltdı.
"Humanitar müdaxilə" praktikasının tətbiqi suverenliyə dair formalaşmış ənənəvi yanaşmanın kordinal şəkildə dəyişməyini göstərirdi. Transmilli terrorizmin törətdiyi təhlükələr yeni olan "preventiv zərbələr" problemini ön plana çəkdi. Qeyri-dövlət iştirakçı şəxslərə (terroristlər, üsyançılar, qiyamçılar) qarşı genişlənməkdə olan hərbi güc tətbiqi praktikası hərbi gücün seçmə yolu ilə istifadəsi və dinc əhali arasında zərərçəkənlərin azaldılması problemini kollektiv təhlükəsizlik kəskinləşdirdi. Beynəlxalq hüquq və BMT-ni dünya siyasətinin beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq təhlükəsizliyi yeni reallıqlarına uyğunlaşdırmaq məqsədilə onların inkişafı və dəyişdirilməsi məsələləri aşgara çıxdı. Məhz bu səbəblərdən BMT-nin, xüsusilə onun Təhlükəsizlik Şurasının radikal təşkilati islahatı, beynəlxalq hüquq və beynəlxalq təhlükəsizlik sahəsindəki normaların dəyişdirilməsi məsələləri praktik istiqamət almışdır.
Müasir beynəlxalq hüquq sistemi və BMT daxilində baş verən böhranın digər ciddi səbəbi beynəlxalq təhlükəsizlikəzi ölkələrin, ilk növbədə ABŞ-ın, bir çox hallarda, o cümlədən beynəlxalq təhlükəsizlik problemlərinin həllində hüquq qaydalarından kənar hərəkətlər etmək istəyindən irəli gəlir. Bir sıra irimiqyaslı beynəlxalq hərbi müdaxilə aksiyalarının keçirilməsi zamanı BMT Təhlükəsizlik Şurasının mövqeyinə etinasızlıq, nüvə silahlarının qadğan edilməsinə dair Razılaşma, Beynəlxalq cinayət məhkəməsi kimi mühüm beynəlxalq hüquq instrumentlərinə qoşulmaqdan imtina, bakterioloji silahlara dair Konvensiyanın yoxlanılması mexanizmlərinin yaradılmasına yönəlmiş beynəlxalq səylərə göstərilən etinasızlıq bunu bir daha sübut edir.
Nəhayət, soyuq müharibənin başa çatdığından sonra beynəlxalq münasibətlər və dünya siyasətinin qlobal gündəliyində baş verən dəyişikliklərə də göz yummaq olmaz. Beynəlxalq hərbi-siyasi təhlükəsizlik problemlərinin prioriterliyinin qorunub saxlanılması şübhəsizdir.
Beləliklə, beynəlxalq təhlükəsizlik mühitinin dəyişməsi, onun bütün hissələrinə və ümumilikdə götürülmüş kompleksə ciddi təsir göstərir.

Həsənov Samin

Politoloq

Azərbaycan Respublikasının Avropa Şurası və Avropa İttifaqı ilə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı.

Sahib — Wed, 18 Jun 2008 20:45:40 +0000

Avropa Şurası. Azərbaycan Republikasının xarici siyasətində Avropa Şurası ilə qarşılıqlı əlaqələr yaradılması mühüm yer tutur. 1949-cu ildə yaradılan Avropa Şurasına 10 dövlət daxil idisə hazırda 43 dövlət daxildir. Avropa Şurası Parlament Assambleyası və Nazirlər Kabinetindən ibarətdir. 1996-cı ildə Azərbaycan "xüsusi dəvət olunmuş qonaq" statusu ilə Avropa Şurasına qəbul edildi.

1996-cı il iyulun 8-də Avropa Şurasının Azərbaycan Republikası ilə əməkdaşlıq Poqramının həyata keçirilməsi haqqında, 1998-ci il 20 yanvarında əməkdaşlığın dərinləşməsi tədbirləri haqqında sənəd qəbul edilmişdir.
1999-cu il mayın 14-də "Azərbaycan Republikası ilə Avropa Şurası arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi və Azərbaycan Republikasının Avropada mənafelərinin müdafiə edilməsi sahəsində tədbirlər haqqında" sərəncam imzalanmışdır. 2000-ci il aprelin 10-da Avropa Şurası tərəfindən Azərbaycana gələn Jak Bomel Bakıda keçirilən türkdilli dövlət başçılarının zirvə toplantısında iştirak etdi. O, Azərbaycan Republikasının prezidenti ilə görüşdə demişdir: "Sərhədlərdən boylanan qonşu dövlətlərin sizə qarşı iddiaları vardır. Regionu öz nəzarəti altına almaq istəyirlər. Siz müstəqilliyinizi qorumalısınız. Sizin siyasətiniz Şarl de Qolun siyasətini xatırladır. Bloklardan kənar siyasəti. Ona görə də Avropa Şurası ilə sizin əməkdaşlığınız vacibdir".
Azərbaycan Republikası 2001-ci il yanvarın 25-də Avropa Şurasının həqiqi üzvlüyünə qəbul edildi. Azərbaycan Avropa Şurasına daxil olarkən bu qurumun demokratik transformasiya öhdəliklərini yerinə yetirməklə yanaşı, həm də gələcəkdə
tamhüquqlu üzv kimi Avropa Şurasının verdiyi imkanlardan bəhrələnmək sahəsində
özünün milli proqraınını da hazırlamışdır. Bu proqramın əsas məqsədləri:
- Azərbaycan həqiqətlərini dünya ictimaiyyətinə çatdırmaqla Ermənistanın işğalçı siyasətini ifşa etmək, azərbaycanlılara qarşı ermənilərin həyata keçirdiyi soyqırımı və torpaqlarımızın 20%-nin işğal edildiyi faktını tanıtdırmaq, hüquqları pozulmuş köçkünlərimizin ağrılı-acılı həyatını anlatmaq, bununla belə ölkəni cəlb olunduğu regional münaqişədən onun ərazi bütövlüyünü saxlamaq şərtilə dinc yolla xilas etmək;
- Avropa dövlətləri ilə diplomatik münasibətlərin yüksək səviyyədə qurulmasına imkan qazanmaq və ölkənin xarici siyasətinin dinc-yanaşı yaşamaq, təhlükəsizliyi qorumaq və s. beynəlxalq hüquq prinsiplərinə əsaslandığını nümayiş etdirərək bu dövlətlərə çatdırmaq və s.
Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) Monitorinq Komitəsində Azərbaycanın üzərinə götürdüyü öhdəliklərin yerinə yetirilməsi ilə bağlı qəbul olunmuş qətnamə layihəsində Ermənistan qoşunlarının işğal olunmuş Azərbaycan torpaqlarından çıxması tövsiyə olunub. Bununla da qurum ilk dəfə Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı belə sərt müddəa qəbul edib.
Avropa İttifaqı. Dünyanın əsas güc və siyasət mərkəzlərindən biri son zamanlar iqtisadi, siyasi və sosial birlik modelinə çevrilən Avropa Birliyidir. Vahid Avropa Birliyi formulu Amerikada "Atlantik modeli" adlanan və mahiyyəti bu regionda vətəndaş cəmiyyəti və insan hüquqlarının dövlət himayəsindən çıxarılmasına xidmət edən strategiya üzərində qurulmuşdur.
1951-ci ildə Parisdə toplanan Almaniya, Belçika, Fransa, İtaliya, Lüksemburq və Hollandiyanın liderləri öz aralarında kömür və metal ticarətini tənzimləmək, vahid qiymət-tarif və daşıma siyasəti müəyyən etmək məqsədilə "Avropa kömür və metal birliyi" deyilən qurum yaradırlar. 1957-ci ildə bu ölkələr metal və kömür sahəsindəki koordinasiyalarını atom enerjisinə də tətbiq edərək "Atom enerjisi üzrə Avropa təşkilatı" təsis edirlər. Bunun ardınca "Ümumi bazar" adlanan Avropa İqtisadi Birliyi yaranır. Avropa Birliyinin inkişafında ən önəmli hadisə 1992-ci ildə 12 dövlətin iştirakı ilə "Maastrix müqaviləsi"nin bağlanması olmuşdur. 1994-cü ildə bu müqaviləyə Avstriya, Norveç, Finlandiya, İsveç qoşulur və Avropa Birliyi öz üzvlərinin sayını 15-ə çatdırır.
Avropa İttifaqının əsasında "Ümumi Avropa evi", "Vahid Avropa" ideyası dayanır. Avropa Birliyinin və Avropa Siyasi əməkdaşlığının ali orqanı Avropa İttifaqı hesab olunur. 1993-cü ildən başlayaraq Azərbaycan Avropa İttifaqı ilə münasibətlərdə maraqlı olduğunu bəyan etmiş və bu qurumla müxtəlif sahələrdə əlaqələr qurmağa başlamışdır. 1993-cü idə Brüsseldə Avropa İttifaqının təşəbbüsü ilə "Avropa-Qafqaz-Asiya Transqafqaz nəqliyyat dəhlizi" (TRASEKA) layihəsi irəli sürülmüş və Azərbaycan, Gürcüstan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Tacikistan və Ermənistan nümayəndələrinin iştirakı ilə onun müzakirəsi keçirilmişdir. Müzakirənin nəticəsi olaraq "Brüssel Bəyannaməsi" adlı iki rəsmi sənəd imzalanmış və qədim Şərq-Qərb "İpək yolu" dəhlizinin yeni şəraitdə bərpası, nəqliyyat-kommunukasiya infrastrukturlarının yenidən qurulması və inkişaf etdirilməsi qərara alınmışdır.
1996-cı ildə Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev İttifaqın hazırladığı "Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq haqqında saziş"ə və Azərbaycanın bu qurumla rəsmi əlaqələrini yaratmışdır. Proqram çərçivəsində Avropa İttifaqının Azərbaycanda bazar iqtisadiyyatı münasibətlərini inkişaf etdirməsi məqsədilə bəzi struktur layihələrinin reallaşmasına maddi və texniki yardımları nəzərdə tutulmuşdur. Təkcə 2001-ci ilə qədər Avropa İttifaqı bu proqram çərçivəsində 100 milyon avrodan çox vəsait qomuşdur.
TRASEKA üzrə ən mühüm tədbir - beynəlxalq konfrans 1998-ci ilin sentyabr ayında Bakıda keçirilmişdir. Avropa İttifaqı Komissiyasının təşkilatçılığı ilə keçirilən bu tədbirdə TRASEKA proqramının iştirakçısı olan 32 dövlətin ən yüksək dərəcəli nümayəndə heyəti ilə yanaşı, 13 beynəlxalq və regional qurumların da nümayəndələri iştirak etmişdir. Konfransın sonunda Avropa İttifaqı Komissiyası iştirkçı dövlətlərin rəhbərləri "Avropa-Qafqaz-Asiya nəqliyyat kommunukasiya dəhlizinin inkişafına dair çoxtərəfli saziş" adlanan mühüm bir sənəd imzalamışlar. Bundan başqa iştirakçılar adından Avrasiya ölkələri arasında hərtərəfli əməkdaşlıq və regional inteqrasiyanın əsas prinsiplərini əks etdirən "Bakı Bəyannaməsi" də qəbul edilmişdir. Beynəlxalq konfransda TRASEKA layihəsinin işlərini planlaşdırmaq və həyata keçirilməsini koordinasiya etmək məqsədilə Bakı şəhərində xüsusi "mənzil-qərargah"ın yaradılması qərara alınmışdır.
Avropa İttifaqı Azərbaycanla əlaqələrini təkcə TRASEKA layihəsi və "Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq sazişi" çərçivəsində deyil, həm də Cənubi Qafqazda həyata keçirilən ümumi regional əməkdaşlıq layihəsi, Avrasiya bölgəsində sülhün, sabitliyin və iqtisadi tərəqqinin təmin olunmasına yönəlmiş digər proqramlar çərçivəsində reallaşdırılır.
Azərbaycan Republikasının Prezidenti İlham Əliyev 1 iyun 2005-ci il taixli "Azərbaycanə Respublikasının Avropaya inteqrasiyası üzrə Dövlət Komissiyasının yaradılması haqqında" sərəncamı da Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında əlaqələrin daha da genişləndirilməsi, Avropa İttifaqının Azərbaycan üzrə Fəaliyyət Planının hazırlanması və həyata keçirilməsi üzrə səmərəli və əlaqələndirilmiş işin təmin edilməsi məqsədini qarşıya qoyur. Sərəncamda Avropa İttifaqı ilə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və enerji, hüquqi, təhlükəsizlik, insan hüquqları və demokratikləşmə və s. əməkdaşlıq sahələri üzrə işçi qrupların yaradılması nəzərdə tutulur.

Həsənov Samin

Politoloq

Elçibəy Xatrirəsi

Sahib — Sun, 08 Jun 2008 18:53:39 +0000

"Əbülfəz Elçibəysiz bir çox məsələlər həll olunmur"
Azərbaycan Milli Azadlıq Hərakatının lideri, mərhum eks- prezident Əbülfəz Elçibəyin xatirəsi yaddaşlarda qalsa da, onun haqqında deyilənlər, yazılanlar kifayət deyil. Ömrünü Azərbaycanın azadlığı uğrunda mübarizəyə həsr etmiş eks-prezident barədə xatirələri yenidən vərəqlədik. Yeni Nəsil Jurnalistlər Birliyinin sədri Arif Əliyev Əbülfəz Elçibəyi sadə, müdrik və filosof kimi xatırladığını bildirdi: "Bəzən Əbülfəz Elçibəyin hər hansı bir taktiki hərəkətləri zəif təsir bağışlayırdı. Məhz elə buna görə də onun prezidentliyi vaxtında deyirdilər ki, Əbülfəz bəy rəhbər kimi qətiyyətli addım atmır.

Amma onun anlaşılmaz uzaqgörənliyi və intuisiyası ortaya çıxırdı. Məsələn, o bir şeyi bildirirdi və izah edirdi. Ancaq onun dedikləri bu şəraitə uyğun olmurdu. Üstündən bir neçə il keçəndən sonra Elçibəyin dediyi həmin fikirlər öz yerini alırdı. Yada düşürdü ki, bir neçə il əvvəl Əbülfəz bəy bunu olduğu kimi deyib. Eynilə öz taleyini də o cür elan etdi. Səhv etmirəmsə, 1992-ci ilin martın 25-də parlamentdə hamı onun prezidentliyə namizədliyini irəli sürəndə faktiki olaraq Əbülfəz bəy imtina etdi və çıxışında belə bir ifadə işlətdi: "İndi seçdiyiniz prezidenti bir ildən sonra qovacaqsınız". Bu, belə də oldu. Əbülfəz bəy Milli Azadlıq Hərəkatının lideri kimi prezident seçildi, amma bir il sonra o, öz vəzifəsini tərk etdi". Əbülfəz Elçibəyin böyüyə, kiçiyə qarşı çox həssas və diqqətli olduğunu xatırlayan Arif Əliyev belə keyfiyyətin hər siyasətçidə olmadığını bildirdi: "Bir adam kürsüdə oturan kimi onu oradan nəinki qoparmaq, heç tanımaq belə olmur. Amma Elçibəy prezident vəzifəsində də dəyişmədi. O öz sadəliyini insanlarla ünsiyyətdə qoruyub saxlayırdı. Digər tərəfdən, Əbülfəz bəy çox şeylərdə kompromisə gedən insan idi. Hətta belə bir fikir də səsləndirirdilər ki, onun kompromisi balans yaratma siyasətilə bağlıdır. Müəyyən hədlər var idi ki, Əbülfəz Elçibəy ondan arxaya çəkilə bilməzdi. Bu onda olan fərdi yox, ictimai hədlər, milli maraqlar idi. Azərbaycanın müstəqilliyi, ölkənin bütövlüyünün qoruyub saxlanması bu hədlərə aiddir. Həmin məsələlərə görə Elçibəy vəzifəsindən də keçə bilərdi. Hətta ola bilsin ki, fərdi münasibətdə düşmən kimi yanaşdığı adama çəkilib yol da aça bilərdi. Qısası, Elçibəy çox möhtəşəm bir şəxsiyyət olub və mən xoşbəxtəm ki, həyatımın müəyyən bir hissəsini üç insanın tabeliyində işləmişəm. Bunlar Nəcəf Nəcəfov, Aydın Məmmədov və Əbülfəz Elçibəydir".
Eks- spiker Yaqub Məmmədov Əbülfəz Elçibəyi təmiz insan, Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda hər şeydən keçən adam kimi tanıyır: "Yaxından ünsiyyət qurduğum adam kimi xarakterizə etsəm, deyərdim ki, çox səmimi insan idi. Müəyyən dövrlərdə bizim onunla görüşlərimiz və münasibətlərimiz olub. Həmişə Əbülfəz Elçibəy Cənubi Azərbaycan problemindən danışırdı. O söhbətlərində iki yerə bölünmüş xalq kimi problemlərimizi qabardır və bunu siyasətinin əsas hissələri sayırdı. Hərəkat başlayan dövrdə hamı görürdü ki, bu adam xalq uğrunda mübarizə aparır və öz mənafeyini əsas tutmurdu. Elçibəy həmişə Azərbaycanın müstəqilliyinə çalışıb və onda SSRİ-yə qarşı nifrət hissi olub. Maraqlı söhbətlərində ürəkağrısıyla danışırdı ki, biz azad deyilik, imperiyanın əsarəti altındayıq, İranda da farslar bizi əzir. Mən Ali Sovetin sədri olan dövrdə də çox tez-tez görüşürdük və Cənubi Azərbaycan problemi barəsində söhbətlərimiz olurdu. Şəxsən mənim onunla münasibətimdə səmimiyyət və inam vardı. Sonralar isə onunla görüşməyimə imkan verilmədi, mən Prezident Aparatına buraxmadılar və bununla da əlaqələr kəsildi. Ancaq Elçibəy Kələkiyə gedib qayıdandan sonra onun təşəbbüsüylə görüşdük və olub keçənləri müzakirə etdik. Bu gün mən Əbülfəz Elçibəyi müstəqillik və azadlıq uğrunda canından keçən bir insan kimi tanıyıram".
Dilarə Əliyeva adına Qadın Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin həmsədri Novela Cəfəroğlu Əbülfəz Elçibəylə bağlı unudulmaz xatirələrini hər zaman xatırladığını və eks- prezidentə böyük şəxsiyyət kimi yanaşdığını vurğuladı: "Doğrudan da, bu gün Əbülfəz Elçibəyin yoxluğu hiss olunur. Yəni bu gün müxalifətin düşdüyü durumda onun yeri görünür. Əbülfəz Elçibəy həm də ağsaqqal kimi gözəl insan idi. Bəy yaşasaydı bu gün parçalanmış müxalifəti bir yerə yığıb, öz sözünü deyə bilərdi. Elçibəysiz çox məsələlər həll olunmur. Məsələn, Bütöv Azərbaycan məsələsi demək olar ki, bağlanıb. Yəni, onun qurduğu bütün birliklər və sistem fəliyyətini dayandırıb. Əbülfəz bəy Azərbaycanı sevən, onun bütövlüyünü arzulayan və ölkəmizin heç bir dövlətin təsiri altına düşməsini istəməyən şəxsiyyət idi. Onun ən birinci addımı Azərbaycandan rus qoşunlarını çıxarmaq və "Təhsil haqqında" qanunu qəbul etmək kimi vacib məsələlər oldu. Bayrağı, gerbi və himni ortalığa Elçibəy gətirdi. Elçibəy mənə ilk olaraq Hüseyn Cavidi sevməyi öyrətdi, Mikayıl Müşfiqi və Atatürkü sözün həqiqi mənasında tanıtdı. Musiqimizi, xalqımızı sevmək kimi məsələlərin hamısı mənə Əbülfəz Elçibəydən gəlib".
Klassik Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Mirmahmud Mirəlioğlu Əbülfəz Elçibəy kimi tarixi şəxsiyyətdən və sadə bir insandan ayrılmağın çətin olduğunu söylədi: "Əbülfəz bəyi hər zaman məsləhətləşdiyim, bu günə kimi özümə böyük sandığım və bundan sonra da böyük sanacağım bir insan kimi xatırlayıram. İnsan öz sevdiyindən, böyüyündən, dostundan heç vaxt ayrıla bilməz. Təbii ki, insanın birinci dostu Allahdır, sonra millət və millətin aparıcı adamlarıdı. Belə bir böyüyündən insan heç vaxt ayrı qala bilmir. Əbülfəz Elçibəylə bağlı xatirələrim çoxdur, ömür vəfa etsə, yaxın zamanlarda bütün xatirələrimin hamısı hazır şəkildə çap olunacaq".

xalqcebhesi

Ölümün fotoşəkilini çəkdi

Sahib — Sat, 10 May 2008 18:13:10 +0000

Alman fotoqrafçısı Walter Schels, möhtəşəm bir işə imza atdı. 72 yaşındakı Schelsin Lifə Before Death (Ölümdən Əvvəl Həyat) başlıqlı fotoşəkil sərgisi, tamaşaçıları sözün tam mənasıyla ölümlə üzləşdirir.Schelsin Londonda açılan sərgidə sərgilənən fotoşəkillər könüllü modellərin "həyata son baxışlarını" əks etdirir.

Hamısının ortaq nöqtəsi isə bu modellərin heç birinin artıq həyatda olmamaları və Schelsin obyektivinə silinmək üzrə olan təbəssümləriylə baxarkən bunun son pozaları olduğunu bilmələri.

Schels, Ölümdən Əvvəl Həyat başlıqlı sərgisi üçün ölümcül xəstəliyə tutulmuş modelləri istifadə etdi. Onları ölümlərindən qısa bir müddət əvvəl və öldükdən dərhal sonra şəkillərini çəkdi.

ÖLÜM QORXUSU ÜZÜNDƏN BU SƏRGİNİ HAZIRLADI

Schels, özünü bu sərgini hazırlamağa yönləndirən faktorun, uşaqlığından bəri arxasını buraxmayan ölüm qorxusu olduğunu etiraf edir.

Uşaqlığı İkinci Dünya Müharibəsi illərində keçən və Münihdə borbardman üzündən yanmış, parçalanmış bir çox cəsəd görən Schels; o zamandan bu yana da ölümdən və ölü bədənlərdən qorxduğunu söyləyir.

Ölüm qorxusunu yenmək üçün də bu sərgini hazırlamağa qərar vermiş. Schels, proyekt daxilində 24 adamın ölümdən əvvəl və ölümdən sonra portretlərini çəkmiş. Sərgidə bu portretlərə, artıq həyatda olmayan modellərlə edilən reportaj qeydləri də yoldaşlıq edir.

Walter Schels, The Guardian jurnalına verdiyi müsahibədə "insanlar həmişə bir şeylərin arxasında qaçar amma bu şəkillərdəki insanların artıq belə bir ehtiyacı qalmadı. Bir fotoşəkilçi olaraq mən də 'yalan olan hər şeydən sıyrılmış' bu üzlərin şəkilini çəkmək istədim. Sona çatdığınızda hər cür yalandan sıyrılıb, daha əvvəl heç olmadığınız qədər gerçək olursunuz" deyə danışdı.

Bəzi insanlar terəfindən tənqid olunan kolleksiya, 8 Maya qədər Londondakı Wellcome Collectionda sərgiləndi.

Sazəri Kəngərli

TÜRKçe üzerine...

Sahib — Sat, 10 May 2008 12:09:07 +0000

YABANCI KELİME KULLANMA HASTALIĞI HAKKINDA...
Günümüzde ulu orta yabancı kelime kullanımı çok yaygınlaştı. Bilerek veya bilmeyerek yabancı kelime kullananların sayısı çok fazla....
Şimdi yaygın olarak kullanılan bazı İngilizce kelimelerin yerine DAHA GÜZEL TÜRKÇE KARŞILIKLARINI CÜMLE İÇİNDE VERİYORUZ...

Refuse etmek: REDDETMEK (Türkçeyi bir çırpıda REDDETME ahmaklığını gösterenlere yazıklar olsun!)
Realize etmek: GERÇEKLEŞTİRMEK (Bir Türk için kendini GERÇEKLEŞTİRMEK, Türk olmak ve Türkçe konuşmakla mümkündür.)
Tolere etmek: HOŞ GÖRMEK( Diline ve kültürüne yabancılaşanların soytarılıklarını HOŞ GÖREMEYİZ.)
Çek etmek: DENETLEMEK(Dilimize saldıranların yanlış Türkçe kullanımlarını DENETLEMEK gerekir.)
İmpres olmak: ETKİLENMEK (Yabancı kelime kullananların ukalalığından ETKİLENİP onlar gibi olmak isteyenlere yazıklar olsun!)
Asimile olmak: SİNDİRİLMEK(Dilimize yabancılaşıp ulu orta İngilizce kullanmak yabancılar tarafından esir alınmak ve SİNDİRİLMEK değil de nedir?)
Konsensus: UZLAŞMA(Dilimize sahip çıkma konusunda UZLAŞMAMIZ gerekir.)
Handikap: ENGEL (Dilimize ve kültürümüze düşman olanlar yükselmemiz ve gelişmemiz önünde en büyük ENGELdirler!)
Trend: EĞİLİM (Dilinden uzaklaşanların soytarılığa büyük bir EĞİLİMİ ve istidadı vardır.)
Dejenerasyon: YOZLAŞMA(Yabancı kelime kullanmayı şeref saymak YOZLAŞMANIN ta kendisidir.)
Primitiv: İLKEL(Diline ve kültürüne yabancılaşanlardan daha İLKEL kim vardır?)
Atraksiyon: GÖSTERİ (Bugünlerde yabancı kelime kullananların ahmaklık GÖSTERİSİNE tanık oluyoruz .)
Complex: KARMAŞIK(Ulu orta İNGİLİZCE KELİME kullananlar çok KARMAŞIK ve sorunlu bir kişiliğe sahiptirler.)
Cool: HARİKA, MÜKEMMEL(Türkçe düşmanları, ukalalıkta ne kadar da MÜKEMMELdirler.)
Outline: TASLAK, ANA HAT( Sürekli yabancı kelime kullanıp Türkçe'ye yoğun bir saldırı başlatan yazar, çizer ve aydın TASLAKLARI kendilerine de mi saygı duymazlar acaba?)
Sekûrity: GÜVENLİK(Dilimizi ve kültürümüzü savunmada bir GÜVENLİK elemanı gibi olmalıyız.)
Naturel: DOĞAL(Dilini ve kültürünü hemencecik satanları soytarılık, ukalalık ve hainlikle suçlamaktan daha DOĞAL ne olabilir?
İngilizce ve Türkçe Arasındaki O Muhteşem Fark !!!
DERS 1)
"Bir Türkçe kelime 17 İngiliz kelimesine bedeldir."
- Afyonkarahisarlılaştıramadıklarımızdan mısınız ?
İngilizce tercümesi:
- Are you one of those people whom we tried - unsuccessfully to
make resemble the citizens of Afyonkarahisar?   
DERS 2)
Yeni başlayanlar için tercüme cümlesi :
- Üç cadı üç adet saate bakıyorlar. Hangi cadı hangi saate
bakıyor?
İngilizce tercümesi:
- Three witches watch three Swatch watches.Which witch watch
which Swatch watch?   

Emrah ALTINKAYA

Tebrizden Kazana O bizim hocamız

Sahib — Sat, 15 Dec 2007 08:26:02 -0100

Türk Dünyasının en büyük ortak kültürel değerlerinden biri olan Nasreddin Hocanın doğumunun 799. yılını kutluyoruz. İşte Özbekistan'dan Tataristan'a, Gagauzyeri'nden Doğu Türkistan'a BİZİM HOCAMIZ!Rivayete göre Testici Şarmamat ailesinin çocuğu olmamış. Karı koca yıllar yılı bir oğulcuk hasretiyle yanıp tutuşmuşlar, gitmedikleri hekim, kullanmadıkları ilaç, yakmadıkları tütsü,

başvurmadıkları şaman kalmamış ama, Allah bu, vermeyince vermiyor.Bu da bir imtihandır diye hasretlerinin ateşini kundaklayıp bağırlarına basmışlar, yana yakıla ihtiyarlamışlar. İhtiyar da olsa Testici Şarmamat'ın karısı Allah'tan kendilerine bir çocuk vermesi için, bir gece sabaha kadar dua etmiş, gözyaşı dökmüş, seccadesi suya kesmiş. Sabah, her gün olduğu gibi Şarmamat, evde yaptığı testileri, kabı, kacağı, işlemeli küpleri yükleyip pazara götürmüş. Yükleri indirip sıraya dizerken büyük küplerden birinin içinden bir bebek gülmesi gelmiş. Küpü açmış bakmış ki, kundakta yeni doğmuş bir oğlan çocuğu süt dişlerini göstere göstere gülüyor. O zamanda, ağzında dişle doğan çocuğun büyük adam olacağına, bilge olacağına inanılırmış. Çocuğa doksan gün ad konulmamış, yedi yöne haber salınıp anası babası aranmış, bulunamamış. İhtiyarlığında memelerinden ılık ılık süt gelen Şermamat'ın karısı çocuğu emzirmiş, sağ kulağına ezan okunup adını Nasreddin koymuşlar. Nasreddin büyümüş, efendi olmuş; şen şakrak, nüktedan, zarif bir adem olarak baba mesleğini sürdürmüş. Bu gün Özbekistan'da Nasreddin Hoca'nın babasının Testici Şarmamat olduğuna, dolayısıyla Hoca'nın bir Özbek Türkü ve Buharalı olduğuna inanılırmış.

Türkiye'de olduğu gibi diğer Türk ülkelerinde de Hoca hakkında rivayetler bulunur, adına makamlar verilir, buralar ziyaret edilir. Rahmetlinin kabri yalnızca Akşehir'de değildir. Semerkant'ta, Alma Ata'da, Tebriz'de, Gence'de... mezarı vardır; ziyaretçileri kabul eder. Bir Nasreddin Hoca efsanesi Türklerin derin bilincinde bir gülümseme rüzgarı gibi enginden engine esip durur. O yerine göre Azeri olur, Özbek olur, Türkmen olur. Taşkentli olur, Buharalı olur, Kazanlı olur... Nereli olursa olsun o yine Akşehirliliğini, Sivrihisarlılığını muhafaza eder.

Bu gün dünyanın hiçbir milleti Türkler kadar geniş bir coğrafyada yaşamıyor. Ta Avrupa içlenirden Çin'e kadar, Kuzey Afrika'dan Sibirya'ya kadar, yeryüzünün üç büyük ana karasının hemen her yerinde Türklerin ayak izlerine rastlamak mümkün. Bu kadar da değil, o izler günden güne, dönemden döneme yenileniyor, değişik hal alıyor, bazen kayboluyormuş havası veriyor ama silinmiyor, silinemiyor. Demirperdenin yıkılmasıyla da görüldü ki, Türk boyları bütün baskılara, unutturmalara, kıyımlara rağmen, bu gün için istenilen düzeyde olmasa da kültürel bilinçlerini muhafaza ediyorlar. İşte Nasreddin Hoca da yeryüzünün hatırı sayılır bir kısmında varlıklarını sürdüren Türklerin yaşattıkları, kuşaktan kuşağa aktara aktara günümüze kadar getirdikleri ortak değerlerimizden biridir, tebessüm kaynağımızdır. Kökü Anadolu'da, dalları bütün bir Türk coğrafyasında olan bir gülme ağacıdır. Sarı Uygurlar ve Sibirya Türkleri hariç bütün Türk ülkelerinde Hoca aileden biri gibi seviliyor, onun hikayeleri anlatılıyor, yerine göre ona yeni hikayeler anlattırılıyor. Meşhur tabirle Adriyatik'ten Çin Seddi'ne kadar Türkçe konuşan insanlar arasında latif bir Nasreddin Hoca bağı oluşmuş, bu bağ sürekli kendini yeniliyor ve üretiyor.

Değerli bilim adamı Prof. Dr. İsa Özkan, 1999 yılında iki kıymetli çalışmaya imza attı. Tatarların ve Türkmenlerin Nasreddin Hoca'sını Türkiye Türkçesi ile neşretti. Nasreddin Hoca hikayelerinin Başkurt, Özbek, Azeri ve Karaçay rivayetlerinin de Türkiye'de yayımlanacağı müjdesini verdi, gerçekleşmesini sabırsızlıkla bekliyoruz. Her iki kitabının ortak önsözünde Özkan , Türkiye Türklerini, diğer coğrafyalardaki soydaşlarının Nasreddin Hocalarından haberdar ediyor.

Nasreddin Hoca, neredeyse Türkçe'nin bütün lehçe ve şivelerinde sözlü edebiyatın en güçlü temsilcisidir. Bırakın Hoca'yı, eşeğinin ününe ulaşmış başka bir mizah kahramanı yoktur Türk Dünyasında. Hoca merhumun hikayeleri nasıl böyle yaygınlık kazanmıştır meselesine gelince: Bilindiği gibi Osmanlı Devleti bir dünya devleti ve hatta uzun yüzyıllar boyu dünyanın en güçlü devleti durumundaydı. Böyle olduğu için de, yetmiş iki buçuk milletin yaşadığı, sosyal, kültürel ve iktisadi hayatın alabildiğine canlı olduğu bir toplum yapısına sahipti. Dünyanın cazibe merkezi olan Osmanlı'nın Balkanlarda ilerlemesi Nasreddin Hoca'nın da bu topraklara yerleşmesini beraberinde getirdi. Öyle ki, yalnız Balkan Türkleri değil, Sırplar, Macarlar, Romenler, Hırvatlar, Makedonlar, Yunanlılar, Bulgarlar, Pomaklar, Arnavutlar, hasılı bütün Balkan ve Güneydoğu Avrupa kavimleri Hoca merhumu pek sevdiler, sahip çıktılar. Hoca'nın doğuran kazanı Bulgarlara Hıtar Petar, Makedonlara Itar Peyo, Yunanlılara Anastratdin adlarında nur topu gibi kız evlatlar hediye etti; hikayelerinin bir kısmı şimdi bu tencerelerde servise hazırlanıyor. Nasreddin Hoca'nın doğuya ilk büyük seferi ise, sonradan yakıştırılan hikayelerinde başının belası olan Aksak Timur'la oldu. Çekirge sürüleri gibi Anadolu'yu işgal eden bu çekik gözlü ve gülmez suratlı Moğollar, Anadolu şehirlerinde kaldıkları süre içerisinde Hoca hikayeleriyle tanıştılar ve gülmeyi öğrendiler. Giderken de yanlarında götürdükleri maddi zenginliklerimizle birlikte Hoca merhumu da Asya içlerine kadar taşıdılar. Elbette hikayelerle birlikte, Akşehir, Sivrihisar, Hoca'nın eşeği, karısı,çocukları, hatta Akşehirliler bile Orta Asya'ya taşındı, Çin sınırlarına kadar vardı dayandı. Ayrıca Safavi Türkmenleri Savafi Devletini kurarken Anardolu'dan da hatırı sayılır bir Türkmen göçü aldı. "Şaha giden" bu ülkenin yağız çocukları beraberlerinde Hoca'yı da Safavi ülkesine taşıdılar, Azerbaycan'da İran'da ona yurt yuva, makam mevki verdiler. Her ne kadar makam mevki verdiler dedimse de, Rahmetliyi mollalıktan yukarı terfi ettirmeyip, namını Molla Nasreddin olarak sabit kıldılar.

Diyor ki İsa Özkan: "Nasreddin Hoca fıkralarının komşu kavimler ve Türk boyları arasında yayılması sözlü ve yazılı gelenek vasıtasıyla olmuştur. Tüccarlar, seyyahlar, bilginler, öğrenciler, askerler, savaş esirleri, göçmenler, aşık, bahşı ve cıvarlar gibi gezgin saz şairleri, dervişler ve meddahlar fıkraların geniş bir alanda dolaşımına vesile olmuşlardır. Söz konusu kültür taşıyıcıları şifahi geleneğin yanı sıra matbaanın bulunuşundan önce el yazması eserlerden de yararlanarak fıkraları bu muazzam dünyanın bir ucundan diğer ucundaki yerleşim merkezlerine götürmüşlerdir. Türkistan ve İdil-Ural bölgesine de fıkralar ilk önce bu yolla ulaşmış olmalıdır.(...) Nasreddin Hoca fıkralarının Türk dünyasında dolaşımı XIX. Yüzyılın ikinci yarısında hızlanmıştır. Bu yüzyılda Kuzey ve Doğu Türklüğü için eski usulde eğitim veren Buhara ve Semerkant medreselerinin yanı sıra modern eğitim metotlarının tatbik edildiği bir merkez olarak Kazan şehri ortaya çıkmıştır. Kazan'da Arap harfli Türkçe matbaanın kurulması, bol miktarda halk kitaplarının, bu arada Nasreddin Hoca fıkralarının da basılmasına imkan sağlamıştır." Özkan'ın verdiği bilgiye göre Nasreddin Hoca hikayeleri yalnızca Kazan şehrinde yirminci yüzyılın başına kadar otuz bir baskı yapmış.

Anadolu ve Balkan Türklerinin anlı şanlı Nasreddin Hoca'sı Türkistan'da "Ependi", "Afandi" adıyla dolaşır. İdil-Ural Türkleri "Huca"dan başka Hoca tanımazlar. Azerbaycan Türkleri "Molla"nın, "Molla Nasreddin"in latifeleriyle sözü latif yaparlar. Tatar Türkleri, Başkurt Türkleri "Nasretdin Huca"yı eşeğe ters bindirirler. Özbekistan'da "Nasredin Afandi" göle yoğurt çalar. Uygurlarda "Nesredddin Ependi" papazlara haddini bildirir. Kazak Türkleri kazların tek ayaklı olduğunu "Koja Nasr"dan, "Kojanesir"den, "Nesiriddin"den öğrenirler. Karaçay-Malkarlar "Nasra Hoca"yı düğünlerinde derneklerinde baş köşeye oturturlar. İsevi soydaşlarımız Gagavuzlar bile "Nastradin"in öğrencilerine Hanefi fıkıh kitabı olan Kuduri'yi okuttuğunu bilirler. Kırgızlar kımız içip sohbet ederken mutlaka "Apende"den, "Koco Nasriddin"den, "Nasirdin Koco"dan bir hikaye anlatmadan dağılıp evlerine gitmezler. Orta Asya Türklerinin cümlesi ata binmesine, at kültürünün o topraklarda hakim olmasına rağmen Efendi Hazretleri mübarek eşeğiyle bozkırın gülmez yüzünü çiçeklendirir.

Saha(Yakut) Türklerinin fıkra tipi olan Naara Soux, Nasrreddin Hoca'dan başkası değildir. O da Nasreddin Hoca gibi yeni geldiği şehrin günlerini bilmez, yuvarlanan kalpağının içinde kendisinin de olduğu söyler, gittiği şehirle kendi şehrinin havasının aynı olduğunu, çünkü gökyüzünün aynı gökyüzü olduğunu , eşeğe değil ama ata niye ters bindiğini soranlara binektaşında atın ters durduğunu söyler. Sıcak hava israf olmasın diye körüğün ağzını bağlar.

En çok "Afandi Latifa"sını Özbekler bilmesine rağmen, Nasreddin Hoca'nın kendini yenilediği, kaba tabirle çağa ayak uydurduğu ülke Tataristan olmuştur.Tatarlar Hoca'ya basın toplantısı yaptırırlar, onu Adolf Hitler'in karşısına çıkarırlar, paraşütle inen kıza evlilik teklif ettirirler, telefonla konuştururlar... Demirperde döneminde Türk ülkelerindeki Nasreddin Hoca hikayelerine nispeten din düşmanlığı da sızmıştır ama, bu düşmanlık bile Nasreddin Hoca imajına zarar vermemiştir.

Elimizin altında bulunan İsa Özkan'ın anılan kitapları ile Soner Yalçın ve Erkin Emet'in Türkiye Türkçesine aktardığı Uygur Nasreddin Hoca'sından birkaç örnek fıkra zikretmek yerinde olacaktır.

Tatarlar Nasreddin Hoca'yı o kadar benimsemişler ki, Rahmetlinin ana dilini Tatarca yapıp çıkmışlar. Bu kadarla da kalmamışlar, neredeyse ecnebilere Tatarca dersi verdirmişler Hoca'ya:

Merak bu ya Tatarca öğrenmek isteyen bir ecnebi Tataristan'a , Hoca'nın yaşadığı şehre gelir. Bir gün namını duyduğu Hoca'yla karşılaşır ve dert yanar.
-Hocam, diliniz ne kadar zormuş, öğreneceğim diye göbeğim çatlıyor.
Hoca ileride bir evin önünde oynayan çocukları göstererek, adama;
-Ne zorluğu der, bak bizim parmak kadar çocuklar bile Tatarca konuşuyor.

Bizim Anadolu'da anlatıp gülümsediğimiz "Tin"li, yani incirli Nasreddin Hoca hikayesi Tatarlarda yerini zeytinli hikayeye bırakır. Fark sadece Rahmetlinin Tin Suresi'ni okurken incir yerine zeytini unutmasıdır.

Ne işi varsa artık, bir gün Nasreddin Hoca bir zenginini evine uğrar. O sırada yemek masasında ekmekle zeytinyağı yiyen adam Hoca'yı görür görmez zeytinyağı tabağını masanın altına saklar. Hoca'ya da kuru ekmekle çay ikram edilir. Yemekten sonra zengin ev sahibi
-Haydi Hoca, der, yemekten sonra sevaptır, bir aşır oku da dinleyelim.
Hoca euzü besmele çeker::
-Vettini, veturisinine... Ev sahibi hemen müdahale eder:
-Hoca, yanlış okuyorsun, Vezzeytuni kısmı nerde?
Hoca işaret parmağıyla biraz önce saklanan zeytinyağı tabağını gösterir ve
-Zeytini işte orda, masanın altında, der.

Belki ömründe Karadeniz'i hiç görmemiş olan Nasreddin Hoca, Tataristan'da anlatılan hikayesinde yalnızca Karadeniz'i bilmekle kalmıyor, ona dökülen ırmaklardan da haberdar görünüyor. Karadeniz'i içip kurutmak iddiasına da Hoca'dan başka kimse taraftar olmazdı diye düşünüyoruz:

Bir gün tüccarın biri: "Karadeniz'i içip bitirene yüz altın vereceğim" diye, her yere haber yollar.
Hoca bunu işitince tüccara gelir ve;
-Ben içip bitireceğim, der.
Belirlenen gün Hoca'nın Karadeniz'i içip bitirmesini seyretmek için halk toplanır. Hoca tüccara:
-Ben hazırım, der.
Tüccar:
-Öyleyse başla, der.
-Sen belirlediğimiz şartı yerine getirmiyorsun. Önce sen denize dökülen akarsuları durdur, çünkü ben denizi içip bitirmeyi üstlendim, der Hoca, tüccara.
Bu şartı yerine getiremeyeceği için tüccar, kesesindeki altınları boşaltıp Hoca'ya vermek zorunda kalır.

Her ne kadar Hoca'nın Akşehir'de yaşadığı dönemde çay nedir bilinmiyorsa da onun için ne gam, Akşehir'de içemediği çayı Türk illerinde pilavın ardından afiyetle içmeyi sürdürüyor:

Seyahat esnasında Hoca, eski bir dostuna misafir olur.
Dostu, kıymetli misafirini rahat ettirmek için çırpınıp durur. Yolda acıkan Nasreddin Hoca ise "acaba ne ikram edecekler?" diye düşünür.
-Muhterem Hoca, çay içer misiniz? diye sorar dostu.
Nasreddin Hoca :
-Ben çayı pilavın ardından içmeyi severim, der.

Hoca'nın eşekli fıkraları Tataristan'da da eşeğini muhafaza eder. Hoca bununla da kalmaz, eşekten kastının bir takım bilim adamlarına köylülüğüne dair ipucu bırakmak olmadığını, kimlerin eşek olduğunu, kimlerin nasıl eşeklik yaptığını yalnızca kuyumcuya değil cümle aleme anlatır:

Hoca kuyumcuya gelip, vitrine konulan kıymetli takıları seyrederken; satıcı ona şakayla:
-Yahu niye bakıp duruyorsun, Hoca, diye sorar.
Hoca ona:
-İşte şu kıymetli takıları seyrediyorum, der.
Satıcı gülerek:
-Hayır sen yanlış görüyorsun Hoca, burası kuyumcu dükkanı değil, kasap dükkanı, burada eşek kellesi satılır, der.
Hoca hiç düşünmeden;
-Sen ne iyi satıcısın, der.
-Nereden bildin, deyince, Hoca, satıcının başına dürtüp işaret ederek;
-Görüyorum ki her şey açıkça anlaşılıyor: Böylesine büyük dükkanda, sadece bir tanecik eşek başı kalmış. Tamamını satıp bitirmişsin her halde, der.

Yine Hoca merhumun Akşehir'de minarenin ne olduğunu soran birisine, kuyuyu ters çevirmişler, kurusun diye güneşe karşı dikmişler dediği fıkra, Doğu Türkistan'da farklı şekilde karşımıza çıkar. Akşehir Turpan şehri olur:

Nasreddin Hoca Turpan'a vardığında,
-Hoca Efendi, Turpan'ın minarelerini nasıl yapmışlar? diye sorarlar.
-Bunu bilmeyecek ne var, der Nasreddin Hoca, eski kuyuları ters çevirmişler, minare olmuş.

Türk ülkelerinde anlatılan Hoca hikayelerinde, Hoca eşeğin yanında yerine göre deveye biner, yerine göre ata biner, bazen şehrin valisi Timur yerine geçer, kahramanlar değişir, yer isimleri, kullanılan alet edevat isimleri, binek isimleri değişir ama Hoca Nasreddin hep değişmez kahraman olarak kalır.

Ancak, Türkiye'de rastlamadığımız aşağıdaki hikaye tasavvuf kültürünün yayılma yollarından birini göstermesi bakımından dikkate değer: İki İslam sufisi olan İbrahim Edhem'le, Belhli Ebu Ali Şakiyk karşılaştıklarında, Ebu Ali, İbrahim Edhem'e nasıl geçiniyorsun diye sorar. İbrahim Edhem bulunca şükrederiz, bulmayınca sabrederiz, cevabını verir. Bunun üzerine Ebu Ali, Horasan'ın köpekleri de öyle yapar, der, biz bulunca dağıtırız, bulmayınca şükrederiz. Nasreddin Hoca'dan yaklaşık dört buçuk asır önce yaşamış iki veli arasındaki geçen bu konuşma Tatarlar ve Uygurlar arasında Nasreddin Hoca hikayesi olarak anlatılır. Hikayenin Tataristan rivayeti şöyledir:

Hoca, bir tembele:
-Ne yapıyorsun? diye sorar.
Tembel, ona:
-Bulursam yiyorum, bulamazsam aç yaşıyorum, diye cevap verir.
Hoca, ona acıyıp başını sallayarak:
-Tam bizim şehir köpeklerine benziyorsun, der ve yoluna gider.

İşin tuhafı Tatar rivayeti ile Doğu Türkistan'da anlatılan hikaye arasında fazla bir değişiklik olmamıştır. Hikayenin Urumçi'de anlatılan şekli ise aşağıdaki gibidir:

Nasreddin Hoca bir tembele,
-Kardeş, ne durumdasın? diye sorar. Adam:
-Eh işte, der, bulursam yerim, bulamazsam kanaatle yaşarım. Nasreddin Hoca yüzünü buruşturur:
-Tam da bizim ite benziyorsun!

İktisat ilminde ihtiyaçların tasnifi ve ihtiyaç önceliği konusunda, özellikle Batılı iktisatçıların görüşlerine yer verilir. Nasreddin Hoca'nın neyin öncelikli ihtiyaç olduğunu anlatan hikayesi bu görüşlerden önce İktisat kitaplarına geçse yeridir ama o iktisatçıları kim kaybetti ki biz bulalım. Umarım Mustafa Özel'in merhumun bu hikayesinden haberi vardır. İsa Özkan'ın Tatar Türkçesinden aktarıyor:

Nasreddin Hoca, bir gün pazara gitmek için hazırlanırken lezzetli şeyleri pek seven annesi ona:
-Oğlum, bu gün bana, pazardan lezzetli yiyecekler arasından en nefisini seç, al getir, diye söyler.
Hoca, pazardaki lezzetli yiyeceklerin hepsini bir bir tadıp dolaşırken karnı iyice doyar ve susar. Sonra bir çeşmenin yanına var. Suyu kana kana içer ve: "Ben lezzetli şeyleri hiç yokmuş gibi pazarda arayıp duruyorum, en nefis şey, soğuk çeşme suyuymuş" diye anasına soğuk çeşme suyu götürür.

Nasreddin Hoca olup da kitle psikolojisinden anlamamak olmaz. O, kıyametin kopmasıyla şehri su basacağını söyleyerek bir yandan toplumda felaket tellallığı yapan ve koltuklarını başkalarının korkusuyla sağlamlaştıranlarla dalgasını geçerken, bir yandan da "Ben bir yalan söyledim, sonra kendim de inandım" mizaçlılarla eğlenmesini biliyor. Üstelik bunu yıllarca demirperde çekilen bir Türk ülkesinde yapıyor.

Nasreddin Hoca, bir gün köylülerini korkutmak ister. Minareye çıkıp:
-Ey cemaat, yarın kıyamet kopacak, yeryüzünü su basacak! diye bağırır.
Bu sesi duyan herkes evlerinden çıkarak, çeşitli yönlere kaçışmaya başlarlar.
Hoca minareden inince:
-Yeryüzünü su basacak, yeryüzünü su basacak, diye bağırarak koşuşan insanları görür ve:
-Yoksa, gerçekten yeryüzünü su mu basıyor?diye, kendisi de korkarak, komşuları ile koşmaya başlar.

Sovyetler Birliği dağılmadan önce, özellikle Stalin döneminde kültürün de nasıl bir silah olarak kullanıldığını bilenler bilir. Nasreddin Hoca'nın gücünü ve hakkını teslim eden Bolşevikler haklı olarak onu İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanların karşısına çıkarmışlardır. Tataristan'da Hoca ile nazileri karşı karşıya getiren çok sayıda Nasreddin Hoca fıkrası anlatılmaktadır. Hoca Alman karargahına girip Hitler'in karşısına çıkacak kadar gözü kürü bir tiptir. Bu cesaretini bu günlerde Stalin'e karşı kullandığını, Kremlin Sarayında Stalin'le dertleşirken, diktatörün birden Hoca'ya seninle eşek arasında ne fark var diye sorması üzerine, bir koltuk var yoldaş, dediğini duyarsanız, şaşırmayın. Biz yine de Hitler'li fıkraya dönelim:

Nasreddin Hoca Alman karargahını dolaşırken Hitler'i görür. O başını ellerinin arasına alıp, saçını başını yolarak büyük bir üzüntü içinde otururken, Hoca:
-Führer Efendi, neden böyle endişelisin? diye sorar.
-Kaçarsam yakalarlar, yakalarlarsa kurşuna dizerler diye korkuyorum, der Hitler.
Hoca:
-Hay ahmak, boşuna üzülüyorsun! Seni hiç kurşuna dizerler mi? Asarak öldürürler, diye Hitler'i sakinleştirmeye çalışır.

qaynaq:turkgundem

TÜRKİYE’ nin tavrı ve pkk terörü

Sahib — Wed, 21 Nov 2007 22:14:34 -0100

Öncelikle son günlerde hain saldırılar sonucu kaybettiğimiz şehitlerimize ALLAH'tan rahmet dileyerek sözlerime başlamayı kendime borç biliyorum... Bu hainlerin ve onların destekçileri şunu unutmamalılar ki bu millet Metehan'ın, Alparslan'ın, Fatih'in, Mustafa Kemal'in torunudur bizleri yıldıramaz bu olaylar, aksine birbirimize kenetler...

İlk olarak nasıl oldu da terör bu kadar hızla tırmanışa geçti? Terör örgütü hangi ülkeler tarafından destekleniyor? Sınırötesi harekatin faydaları nelerdir? Dünyanın olaya bakış açısı nedir? Siyasetçilere düşen görevler nelerdir? Ve bizler ne yapmalıyız? Bu soruların cevabını arayalım...
Terör örgütünün faaliyetleri durma noktasına gelmişti geçen yılın ortalarına kadar ama maalesef terör örgütü yandaşlarına gösterilen taviz beraberinde bizlere pusu ve mayın olarak geri döndü. Daha düne kadar bizim verdiğimiz T.C pasaportuyla dünyayı dolaşan barzani-talabani denen aşiret reisleri şimdi bizlere kafa tutma cesareti gösteriyor. Dış politikada uygulanan bekle ve gör siyaseti yüzünden Kuzey Irak'ta sözde federe devletin kurulmasına göz yumuldu. Stratejik ortağımızın koordinasyon saçmalıkları terörle mücadelede iki yılımızı boşa götürdü. ABD ve İsrail ajanları pkk yuvalarında cirit attı.
Sonrasında T.Örgütünün silahlarının Amerikan yapımı olduğu ortaya çıktı. AB ikiyüzlü tutumu sayesinde Avrupa'daki pkk organizasyonlarına cesaret verdi ve hertürlü siyasi propagandasını Belçika, Danimarka(roj tv), Fransa gibi A.Birliği ülkelerinde rahatça sürdürmektedir. Milli duruşumuzu yeterince sergileyemediğimiz için maalesef Türk Milleti zaman içinde onlarca Mehmetçiği şehit verdi bu vatan için...
Terör örgütünü destekleyen ülkelere nota bile veremedik, Roj tv hala açık Danmarka'da, Almanya ve Fransa'da para trafiğini yönetiyorlar Pkk'nın. İkiyüzlü Avrupa Birliği sayesinde terörle mücadele kapsamında cezalar hafifletiliyor, askerin eli kolu bağlanıyor, hatta katil Apo'nun tekrar yargılanmasını dahi gündeme getiriyorlar. Ne alakaysa her gelen Avrupa Birliği milletvekili ülkemizin Güneydoğusuna gidiyor ordaki Türk-Kürt kardeşliğini bozmak istiyor. Küstahçasına Türkiyemin iç politikalarına karışmayı kendilerine hak sayıyorlar arkadaşlar. Ama söz konusu İspanya'daki ETA terör örgütü olunca yakalanan 17 örgüt üyesinin idamina tereddütsüz onay veriyor ve de seslerini çıkarmıyorlar.
Ama öteki tarafta Gabar ve Cudi dağlarında - 30 derecede şehit düşen 20-21 yaşlarındaki VATAN EVLADLARI olunca ve bizim haklı olarak sınır ötesi operasyon isteğimizi duyunca aman yapmayın nutukları atıyorlar!!! Artık bıçak kemiğe dayanmıştır ve nereye kadar gencecik askerlerimiz birkaç devletin maşası olan bu çapulcuların hain saldırılarına feda edilecektir? Açıkca dostumuzu düşmanımızı görüp ona göre dış poltikamızı şekillendirmeliyiz.
Gündemde olan sınır ötesi harekata gelince... Kesinlikle faydası vardır, maalesef geç bile kalınmıştır. Son bir buçuk senede yaklaşık 200 e yakın mehmetçik bu vatan uğrunda şehid olmuştur. İster Uluslararası Hukuk, ister Birleşmiş Milletler kararları neresinden bakarsanız bakın yanıbaşımızda olup bitenlere bu kadar sessiz kalamayız. Hele ki barış ve demokrasi vaadleriyle Irak'ı kana bulayıp okyanuslar ötesinden bu topraklara müdahale hakkını kendinde gören Amerika örneği varken sınır ötesi operasyon için hiçbirşey mani olamaz...
Operasyon, bize o bölgeyi kontrol altına alıp olası pkk yuvalarının oluşumunu engelleme imkanını verir. Çevredeki bazı güçlere de gözdağı vermekle kalmayıp bu bölgede söz sahibi bir ülke konumunda oluruz. Pkk destekçisi ülkelerde Türkiye'nin sabrını zorlayınca nelerin olabileceğini görür. Herşeyden önemlisi militanların manevra kabiliyeti ve lojistik destek imkanı kaybolur. Belkide son yıllardaki en büyük dış politikamız olarak tarihe geçer... Lozan'da yer alan Misak-ı Milli sınırlarımızıda hatırlamış oluruz belkide. Kamuoyuda rahatlar, siyasetçilerin sergileyeceği bağımsız politikayı görünce. Yoksa bu millet başkalarının telkinleri ile de yaşamaya alışık değildir...
Siyasetçilerimiz ne mi yapmalı? Pkk'nın siyasi uzantılarını kim olursa olsun yargı önüne taşımalıdır ki bizi birbirimize düşürmeye çalışanlar milletimizi daha fazla bölmesin. Terörü destekleyip besleyen faktörleri ortadan kaldırmalı ekonomik, siyasi ne gerekiyorsa yapılmalı doğudaki vatandaşımız için gerekli hayat standartları sağlanmalıdır.
Bizler yani Türk Gençliği, kesinlikle içte ve dışta bizleri bölmeye çalışan hainlerin oyununa gelmeyelim. Bu topraklar bin yıldır Türkü, Kürdü, Lazı, Çerkezi ile birarada yaşamıştır ve de yaşayacaktır. Batı şark meselesini kaşıdıkça Cezayir Soykırımı,Ortaçağ Karanlığı diyelim, sözde Ermeni Meselesi dedikçe Irak , Wietnem, Bosna diyelim, onlar Kıbrıs deyince Karabağı, Hocalıyı anlatalım... Artık uyanalım, kimseye bağlı olmadan hür kararlarımızı verelim, ayak bağı olmasın bize ‘sözde' dayatılan sorunlar...
Son söz olarak merak ediyorum Hrant Dink'in öldürülmesinden sonra hepimiz ermeniyiz diyenler şimdide meydanlarda hepimiz MEHMETÇİĞİZ diyebilir mi? Yahut Türkiye'yi dünyaya soykırımcı olarak tanıtan Orhan Pamuk gibileri çıkıpta şehitler için gözyaşı dökebilir mi?
Ne dersek diyelim emin olun ki ateş düştüğü yeri yakıyor, BİR HİLAL UĞRUNA YA RAB NE GÜNEŞLER BATIYOR....

emrah ALTINKAYA